Syndicate content

Tại sao nhóm dân tộc thiểu số ở Việt Nam nghèo dai dẳng?

Gabriel Demombynes's picture
Also available in: English
Làm gì để xóa nghèo ở Việt Nam?



Vài tháng trước, tôi có chuyến đi Lào Cai - một khu vực có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống ở miền núi phía Bắc Việt Nam- để giám sát một cuộc khảo sát thí điểm. Tôi đã tình cờ gặp một người đàn ông lớn tuổi - một người điển hình trong số rất nhiều người mà chúng tôi đã gặp – đó là một người nông dân chỉ vừa đủ sống, có trình độ học vấn tối thiểu chỉ biết nói tiếng dân tộc và hiếm khi ra khỏi bản làng.

Người dân tộc thiểu số chiếm 15% dân số của Việt Nam nhưng chiếm tới 70% nhóm đối tượng cực nghèo (được đo lường theo chuẩn cực nghèo quốc gia). Trong suốt hai thập kỷ tăng trưởng nhanh của Việt Nam, người dân tộc thiểu số ở quốc gia này đã có mức sống được cải thiện lên một cách toàn diện, song thành quả được hưởng của nhóm đối tượng này còn kém xa so với dân tộc chiếm đa số là người Kinh.

Tại sao nghèo trong nhóm người dân tộc thiểu số lại dai dẳng như vậy? Đây là chủ đề của nhiều nghiên cứu, bao gồm nghiên cứu về phát triển và dân tộc thiểu số ở Việt Nam năm 2009 hay một chương trong Báo cáo Đánh giá Nghèo Việt Nam được chúng tôi thực hiện gần đây. Đây cũng là một mảng trong nghiên cứu phân tích mà nhóm của tôi hiện đang theo đuổi.

Tôi đã đi sâu thêm để xem thực trạng của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam tương đồng như thế nào với thực trạng xảy ra đối với nhóm người bản địa ở một xã hội khác, tại Mê-hi-cô, nơi mà tôi đã sống một năm khi tôi làm luận văn. Tại cả hai quốc gia, các nhóm đối tượng này đều rất đa dạng, chiếm tỷ trọng như nhau trong tổng dân số của quốc gia đó và đều phải đối mặt với những thách thức tương tự như nhau. Thực ra, nghiên cứu so sánh toàn cầu tốt nhất (do Gillette Hall và Harry Patrinos thực hiện) và kết quả mà tôi đã xem xét về vấn đề này đều phát hiện ra những đặc điểm chung đáng kinh ngạc của các nhóm dân tộc thiểu số/bản địa trên khắp thế giới.
Danh sách tôi đưa ra về các yếu tố tương quan là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ nghèo cao của người dân tộc thiểu số ở Việt Nam bao gồm:

  • Bị cách biệt về địa lý và hạn chế trong tiếp cận thị trường,
  • Bị cô lập về mặt xã hội, yếu tố văn hóa và ngôn ngữ,
  • Hạn chế trong tiếp cận đất đai có chất lượng,
  • Tỷ lệ di cư khỏi nơi sinh sống thấp, và
  • Trình độ học vấn thấp.

Các yếu tố tương tự cũng sẽ thấy tại các nhóm người bản địa tại nhiều quốc gia khác.

Tôi thấy lạc quan vì ít nhất mức độ quan trọng của một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trang nghèo đói của người dân tộc thiểu số đang ngày càng giảm đi. Các thế hệ trẻ em dân tộc thiểu số gần đây đã có trình độ học vấn tăng lên. Điều này có nghĩa là học tiếng Việt càng nhiều sẽ tạo cho họ khả năng kết nối thông qua thị trường và di cư trong tiến trình thịnh vượng diễn ra trên bình diện rộng hơn của quốc gia.

Tôi đã nhìn thấy những dấu hiệu của hiện tượng này trong chuyến đi Lao Cai. Mặc dù người đàn ông lớn tuổi mà tôi đã mô tả ở trên có rất ít mối liên hệ với bên ngoài bản làng của mình, song các con ông đang ở độ tuổi 20 lại nói rất sõi tiếng Việt và đều đã đi làm ở xa. Tôi dự đoán rằng nếu sự chuyển đổi thế hệ này vẫn tiếp diễn và mạng lưới cho các nhóm dân tộc thiểu số được mở rộng, chúng ta sẽ chứng kiến ngày càng nhiều người rời bỏ đồng ruộng để tìm kiếm cơ hội ở nơi khác.   

Hai tuần trước, cùng với nhóm của mình, tôi đã đến bốn trường đại học ở Việt Nam để trình bày Báo cáo Đánh giá Nghèo Việt Nam. Các cuộc nói chuyện của chúng tôi đã tạo ra những thảo luận sống động và chúng tôi đã tổ chức lấy ý kiến của giảng viên và sinh viên tham gia thông qua tin nhắn điện thoại (SMS) về quan điểm của họ về cách tốt nhất để giảm nghèo đói cho nhóm dân tộc thiểu số. Đồng nghiệp của tôi, Nguyễn Thị Ngọc đã chạy kết quả lấy ý kiến trên máy tính của mình bằng một phần mềm nguồn mở (FrontlineSMS).  Câu trả lời phổ biến nhất đó là nâng cao tiếp cận thị trường và cung cấp giáo dục miễn phí, và có rất nhiều người lại đưa ra câu trả lời “khác” với cách thức do họ tự đề xuất.



Khi nghĩ về nghèo đói của người dân tộc thiểu số/bản địa ở Việt Nam hoặc ở quốc gia của mình, bạn sẽ trả lời câu hỏi trưng cầu ý kiến này như thế nào? Vui lòng chia sẻ ý kiến của bạn với chúng tôi trong phần bình luận.

Comments

Submitted by ngọc xuân on

trước hết tôi xin chân thành cảm ơn nghiên cứu của bạn. Kết quả này tôi cảm thấy rất đúng với thực tế đời sống trong cộng đồng các dân tộc việt nam. Theo ý kiến của tôi giáo dục là quan trọng nhất. vì khi có kiến thức họ sẽ tự tin hơn và cũng là công cụ giúp họ giao tiếp với cuộc sống bên ngoài, chúng ta nên xây dựng biện pháp giúp họ tiếp cân với giáo dục dễ dàng hơn; ví dụ như miễn học phí và cung cấp sách vở để khuyến khích họ đưa con em đến trường.

Submitted by Phạm Gia Binh on

Nghiên cứu của bạn rất lý thú và câu trả lời cũng rất chính xác. nhưng có một thực trạng nữa cũng đang tồn tại trong xã hội nông thôn việt nam đó là tình trạng không muốn thoát nghèo để được hưởng các chế độ hỗ trợ của nhà nước. Một anh phó chủ tịch một huyện mien núi đã chia sẻ với mình cách đây vài năm là anh lên tỉnh báo cáo kết quả chương trình 135 và khẳng định huyện mình đã thoát nghèo, nhưng không thấy lãnh đạo tỉnh nói gì, trong khi các huyện khác đều báo cáo còn nghèo và anh ấy đã xin rút báo cáo về sửa lại thành còn nghèo. một chị nông dân người dân tộc đã có 4 con rồi nhưng vẫn đẻ tiếp vì bảo muốn được là hộ nghèo, tình trạng các xã, huyện không làm gì, cứ duy trì tình trạng nghèo đê nhận dự án của trung ương và qua đó họ có điều kiện để kiếm chác cũng làm ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói ở nông thong va mien núi. Một loạt các dự án không hiệu quả như cafphe ở khu vực mien trung, cao su ở mien trung va tây bắc, dự án sắn, rứa, vv cũng làm nghèo người dân.

Submitted by NguyenNga on

Nhà nước đã hỗ trợ giáo dục miễn phí cho người dân tộc, nhưng không đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, không đầu tư để nâng cao đời sống, bữa ăn, giấc ngủ cho họ thì làm sao mong họ có động lực đi học, họ phải lo cho cái ăn,cái ngủ trước rồi mới nghĩ đến chuyện đi học, cứ ngồi trên cao rồi đầu tư tiền không đúng cách thì không đạt được gì cả. Hơn nữa với sự đầu tư phổ cập giáo dục phổ thông chưa hiệu quả thì làm sao họ có khả năng cạnh tranh với nền giáo dục hiện đại ở vùng đồng bằng,thành phố, thủ đô. Ngay từ đầu nhà nước phải quan tâm cải thiện đường xá để họ có khả năng đi lại để buôn bán sản phẩm mình làm ra với các vùng khác, cải thiện đường xá để mọi người lưu thông lên vùng núi hoặc người từ vùng núi xuống các vùng khác dễ dàng thì mới mong buôn bán trôi chảy và phổ cập nền giáo dục hiện nay của thành phố, thủ đô cho vùng núi. Đừng có áp đặt chính sách hay ý kiến của những người có sẵn điều kiện tốt lên những người đang trực tiếp đối mặt với khó khăn của thiên nhiên và địa lý.Hãy đặt mình vào điều kiện địa lý cách trở, đất đai cằn cỗi, hãy thử mà trải nghiệm cuộc sống của họ đi rồi mới biết nên giúp gì cho họ, đừng có thỉnh thoảng đầu tư cho họ ít tiền rồi mặc kệ,muốn giúp triệt để thì phải giúp họ có điều kiện cải thiện cuộc sống để cải thiện giáo dục và nhận thức.

Submitted by Hải Hà on

Theo tôi, nguuyeen nhân chính dẫn đến sự nghèo đói là do hệ thống cơ sở hạ tầng về giao thông cực kỳ yếu kém dẫn đến các vấn đề khó khăn để thực hiện các giải pháp được nếu ra trong Nội dung điều tra. Với cách tiếp cận là giải quyết vấn đề lưu thông trong việc liên hệ, đi lại và gia lưu,nên có từng giải pháp "quy hoạch" mạng lưới giao thông thuận tiện và hiệu quả đối với từng địa hình khu vực, "vẽ" ra các con đường ngắn nhất để đi đến, tiếp cận các tiện ích xã hội, cơ bản như điện và nước sinh hoạt, sau đó là các dịch vụ an sinh xã hội như chăm sóc sức khỏe , giáo dục và đi đến pháp triển kinh tế.

Submitted by Phan Ngoc Thu Van on

Theo tôi, giáo dục miễn phí và hỗ trợ giáo dục là chính sách thiết thực để giúp đỡ trẻ em vùng sâu có thêm điều kiện đi học và để hỗ trợ các em sau khi tốt nghiệp về phục vụ lại cộng đồng của mình.

Submitted by Gabriel on

Thank you to everyone for all of your insights. I agree very much with the comments highlighting the importance of both education and infrastructure for addressing poverty in general and ethnic minority poverty in particular.
Pham Gia Binh raises an interesting point about the incentives that government programs can create for local leaders. I do not have an easy answer to this. But I think it helps emphasize the importance of evaluation of the impact of programs. If a program is spending lots of money without any effect on poverty, the government should consider trying another approach.

Submitted by Phan Nam on

To begin , I sincerely thank you for your research and your feelings for Viet Nam. I absolutely agree with you regarding reasons of poverty in Viet Nam according to your research. In addition, I think one more important reason is the lack of cultivation land for Vietnamese farmers/farmers in Viet Nam.
As of my observation, , in Northern Vietnamam, almost all cultivation land has been used while the population is increasing. I would to consider Viet Nam economy (as) the household economy. Innheriting traditions, it is typical that my peoples live in a big family of multi-generations. For the pastdecades , the population has grown very fast. In remote areas, the normal number of children born in each family is from2 to 5. leading to the fact that families nowadays do not possess enough land to divide for their children when they grow up. This has cause young people to leave for cities to find jobs, leaving land for the elderly.
Young people usually do manual labour because most are not trained, poorly disciplined and the weakened industry of VN can only take in partially That's why young labors in VN are poorly paid.
Old people in rural areas often do agricultural production but products made has little profit, and they often suffer from losses besides difficulties to access credits. In fact, they find every way including growing crops but this has not been ineffective.
In my opinion, the solution should focus on young people because Vietnamese young people is highly dynamic and adaptable to new things, even those without training. When young people earn income, the elderly also benefit because the Vietnamese tradition is the younger take care of their parents.
The most important factor is jobs, because this depends largely on the health of the economy. Vocational training and credit provision will become meaningless if they have no site to produce. In my opinion, practical measures is to create production facilities(or business) in each region, as appropriate to each region so that they can compete with the market, the capital will contribute by peoples in that region, and WB can help them by providing consultants or funds.. there has been a lot of poverty reduction programs, but half-hearted and unpractical will beof no meaning.
Now, i'm a student in Hanoi, my hometown in Thai Nguyen province, my father knew many poor farmers and understand their lives. We are happy to help you in our abilities. Hopefully I can help little something to help you to help Viet Nam can out of poverty.
Thank you for your consideration.

Submitted by hoang bach on

Việt Nam có câu thành ngữ: Nhà dột từ nóc

Theo tôi tất cả là do tham nhũng, do chính những quan lại địa phương xà xẻo ngân sách quốc gia và viện trợ quốc tế -> chế độ độc quyền ban phát bổng lộc tạo vây cánh. Các bạn hãy xem có ông quan huyện quan tỉnh nào không có nhà to, xe đẹp con cái học ở các trường chuyên thậm chí đi du học Âu - Mỹ tự túc không? Trong khi đó hãy nhìn các lớp học ở vùng sâu xem có bằng cái nhà xí tại các vùng đồng bằng không? (xây WC: 1.000.000.000 VND = 50.000 USD)

Ngay từ đầu nhà nước phải quan tâm cải thiện đường xá để họ có khả năng đi lại để buôn bán sản phẩm mình làm ra với các vùng khác, cải thiện đường xá để mọi người lưu thông lên vùng núi hoặc người từ vùng núi xuống các vùng khác dễ dàng thì mới mong buôn bán trôi chảy và phổ cập nền giáo dục hiện nay của thành phố, thủ đô cho vùng núi

Submitted by Anonymous on

Mot trong nhung diem yeu cua nguoi dan toc thieu so viet nam la khong nhin ra duoc tam rong. chinh vi vay ho luon nghi chac an cung ngheo giong minhn nen khong co su tien thu. De giup nguoi dan toc thieu so bot ngheo dieu quan trong la cho chinh con em ho duoc di hoc mien phi va cho ho quay tro lai que huong ho de giup dong bao ho bot ngheo.

Submitted by Anonymous on

dung vay: cac y kien tren deu rat hay nhung deu quan trong la can phai hieu tam ly chung va tim hieu ho do la buoc quan trong de thuc hanh cac chinh sach. nhieu chinh sach hien nay rat thiet thuc nhung do do khong co phuong phap de trien khai phu hop voi tung dia phuong nen hieu qua khong cao