Syndicate content

په افغانستان کې د فقر په هکله د وروستیو ارقامو او شمېرو خپراوی: د عملي او مخنیوونکو اقدامونو لپاره خبرتیا، نه د ناهیلۍ رامنځته کول

Shubham Chaudhuri's picture
Also available in: English | دری

د افغانستان د احصائيي مرکزي ادارې لخوا په افغانستان کې د ژوند د وضعیت د څېړنې سروې موندنې په دغه هېواد کې د شته واقعیتونو به هکله یو مشرح انځور څرګند کړی. ترلاسه شوي معلومات دا څرګندوي، چې د افغانانو له نیمایي څخه زیات نفوس د فقر د کرښې لاندې ژوند کوي، چې دا حالت د ۲۰۱۱ – ۲۰۱۲ زېږدیز کلونو[i] په پرتله د ټولنیزې- اقتصادي اوضاع په لا خرابېدلو دلالت کوي. د دغې سروې د تازه ارقامو او معلوماتو خپراوی په ډېر مناسب وخت کې ترسره کېږي، ځکه چې دا ارقام او اړونده تحلیلي ټولګه ېې د افغانستان د خلکو د هوساینې وضعیت وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې له نړیوالو ځواکونو څخه د افغانستان امنیتي ځواکونو ته امنیتي مسوولیتونو لېږد ترسره شو، په تفصیل سره څېړلۍ ده.
که څه هم د دغې سروې موندنې ناهیلۍ کوونکې دي، خو د حقیقت پربنسټ دي

دې حقیقت ته په پام سره، چې افغانستان په تېرو پنځو کلونو کې له زیاتو پېښو سره مخامخ شو او ډېرې لوړې او ژورې ېې تجربه کړې، نو ځکه په اوس وخت کې د فقر او بیوزلۍ د بې ساري زیاتوالي تمه هم کېدله. د فقر لوړه کچه د اقتصادي فعالیتونوله کمښت، د نفوس د زیاتوالي او د امنیتي وضعیت له خرابېدلو سره مستقیمه اړیکه لري. له بلې خوا د داسې یوې ټولنې جورښټ، چې اقتصادي بنسټونه ېې د اوږد مهاله جګړې او بحران له امله ویجاړې شوې وي او بشري ځواک او معیشتي برخې ېې د ټیکاو او امنیت د نه شتون له امله خورا زیانمنې شوي وي، پرته له کوم شک څخه، چې د فقر ټغر هم پکښې ډیر پراخ پاتې کېږي.

د ۲۰۱۲ زېږدیز کال په لومړیو کې د نړیوال ایتلاف د ځواکونو په تدریجي وتلو سره، او په ورته مهال د افغانستان د ملکي او پوځي څانګو د مالي مرستو کمېدل، د اقتصادي فعالیتونو او د خصوصي سکټور خدماتو لپاره د تقاضا کچه ېې په شدت سره زیانمنه کړې  ده. له ۲۰۱۴ کال وروسته د امنیتي وضعیت خورا خرابوالۍ د دې لامل شو، څو د پانګوالو او مستهلکینو باور په سیاسي اوضاع باندې را کم شي، او له دې امله یو ستر اقتصادي ټکان رامنځته شو. پرته له کوم شک څخه د افغانستان اقتصادي وده، چې له ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۱۲ کلونو پورې شاوخوا ۹،۴ سلنه وه، وروسته له هغه چېد ۲۰۱۳ تر ۲۰۱۶ کلونو په ترڅ کې امنیتي وضعیتخورا خراب شو، نو له امله ېې اقتصادي وده هم ۲،۱ سلنې ته را ټیته شوه. د نفوس د کچې د ۳سلنې، کلنۍ وده سره جوخت، د ناخالص کورني تولید په حساب د سرانه عاید کچه له ۲۰۱۲ کال راپدېخوا په دوام داره بڼه را ټيته شوې ده، څرنګه چې د ۲۰۱۲ کال په پرتله په ۲۰۱۶ کال کې د ۱۰۰ امریکايي دالرو په اندازه را ټیټه شوې ده. د یادونې وړ ده، چې حتي په هغو کلونو کې چې افغانستان یوه ښه اقتصادي وده لرله، د فقر او بېوزلۍ په کچه کې هراړخیز لږوالی رامنځته نه شو، ځکه، چې د اقتصادي ودې محور د هېواد په بېوزلو سیمو کې د فقر په کموالي تمرکز نه درلود. پر دې سربېره، په وروستیو کلونو کې له اقتصادي ودې څخه د نفوس د کچې د ودې چټکوالی، د دې لامل شوی، څو د فقر لمن نوره هم پراخه شي.

د افغانستان ښوونځي معياري او قوی ودانيو ته اړتيا لري

Julian Palma's picture
Also available in: English | دری
 Rumi Consultancy/ World Bank
د هرات ولایت په یوه لمړنی ښوونځي کې یو ښوونکي د لوبې وسایلو په واسطه د زده کونکو څخه د اعدادو پوښتنه کوي. عکس: د رومی مشورتي شرکت / د نړیوال بانک

په افغانستان کې تحصیلي او ښوونیزو آسانتیاوو ته لاسرسۍ په تېرو اوولسو کلونو کې د پراختیايي پروګرامونو یو مهم مُحرک بلل کېږي. په ۲۰۰۱ زېږدیز کال کې، تقریباَ په عمومي توګه نجونې د دغه هېواد په ښوونیز او تحصیلي نظام کې ګډون نه درلود او فقط یو مېلیون هلکانو د دې هېواد په ۳۴۰۰ ښوونځېو کې نوم لیکنه کړې وه. خو په ۲۰۱۵ زېږدیز کال کې په ۱۶۴۰۰ ښوونځیو کې د اته میلیونو ماشومانو څخه زیات ګډون د دې لامل شو، څو د نوم لیکنې په بهیرکې ۹ ځله زیاتوالی رامنځته شي.

 که څه هم د پوهنې په برخه کې لاسته راوړنې خورا مثبتې ارزول کېږي، خو د افغانستان په ښوونځیو کې د ښوونیز چاپېریال کېفیت او مصؤنیت اوس هم ډاډمن نه بلل کېږي: لږ تر لږه نیمايي درسي خونې  په خورا ګڼه ګونه حالت کې د خېمو لاندې او یا هم په یو خورا ناسم چاپېریال کې په زده کړو بوخت دي.

د طبیعي پېښو له امله د افغانستان د زیانمن کېدنې اټکل، د ښوونځیو لپاره د نویو او خوندي ودانیو جوړول او د شته ودانیو تحکیم او بیارغونې لپاره زیاتېدونکې اړتیا لا پیاوړې کوي، ترڅو په دې توګه د زده کوونکو اوښوونکو د ژوند او سلامتیا په هراړخیزه توګه تامین شي.

فرضاً که د زده کړې په یوه ښوونیزه ورځ کې زلزلې وشې، شونې ده، چې په ښوونځیو کې د معیاري ودانیو او زېربناوو د نه شتون له امله ۵ مېلیونه زده کوونکي ژوند له ګواښ سره مخامخ شي. پخوا طبېعي پېښو او له هغې څخه د اړوندو خطرونو په هکله ډاډمنو معلوماتو او ارقامو ته لاسرسۍ ډیر محدود و، او له همدې امله د پیښود مشخص وخت او راتلونکي په هکله دقیق او ډاډمن  معلومات او ارقاموته ته لاسرسۍ یوه ستره ستونزه بلل کېدله.

په افغانستان کې د څو لسیزو جګړې له امله د معلوماتو او شمېرو راټولول یو پېچلۍ حالت ځان ته غوره کړی، څرنګه چې دغه وضعیت نه یوازې له طبیعي پېښو او خطرونو سره د دغه هېواد د تګلارې په وړاندې یو ستر خنډ بلل کېږي، بلکه د طبېعي پېښو د زیانونو په وړاندې د ځواب ورکوونکو ظرفیتونو په شمېر کې هم خورا زیات کموالی رامنځته کړی.

د افغانستان دولت څنګه د افغانانو لپاره ښه روغتيايي خدمتونه برابروي؟

World Bank Afghanistan's picture
Also available in: English | دری
A local woman has brought her eight-month-old son to the Baidari Hospital in eastern Jalalabad city for vaccination.
یوې میرمنې په جلال آباد ښار کې خپل ماشوم د واکسین په موخه د بیداري روغتون ته راوستۍ ده. انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

په تېرو ۱۵ کلو کې، پر روانې ناامنۍ سربېره، افغانستان د خپلو خلکو،‌ په ځانګړي ډول ښځو او کوچنيانو، د روغتيا ښه کولو په برخه کې منظم پرمختګ کړی. روغتيايي خدمات له نادولتي موسسو سره د ګډو نوښتيزو هڅو په مرسته په لرې پرتو سيمو کې غريبو محلاتو ته غځېدلي دي.

پدې د پوهېدو لپاره چې څه شي د دغو روغتيايي لاسته راوړنو په برخه کې مرسته کړی، موږ په کابل کې د نړيوال بانک د روغتيا له مشر کارپوه، غلام دستګير سعيد، سره چې د تازه چاپ شوي، په افغانستان کې د روغتیایی خدمتونو د وړاندي کولو ښه والی د ناامني له شتون سره سره، په نامه راپور يو ليکوال هم دی، غږېدلي يو.

 

د افغانستان راتلونکی نقشه کول، هرځل یو سړک

Walker Bradley's picture
Also available in: English | دری
Mapping Afghanistan’s future, one road at a time
اوپن سټريټ مپ د جغرافيايي معلوماتو يوه وړيا منبع ده چې د کارپوهو نقشه اخيستونکو يوې ډلې رامنځته کړې او فعاله يې ساتي.  انځور: ټایمني/نړیوال بانک

د ۲۰۱۷ کال په مې مياشت کې نړیوال بانک په افغانستان د خپلو فعاليتونو د بيا پيل ۱۵ مه کليزه ونمانځله. دا په داسې حال کې ده چې د دغو ۱۵ کلو په اوږدو کې نړیوال بانک افغان دولت ته اړينې مرستې برابرې کړي او دولت يې افغانانو ته د عامه خدمتونو رسولو جوګه کړی. په دې بهير کې مو له دولت سره په ګډه د روغتيا، پوهنې او زېربناوو په برخو کې ګڼې شمېرې او معلومات راټول کړي.

سره له دې چې په بېلابېلو سکتورونو کې معلومات په خوره وره او ګډه وډه بڼه په عام ډول د لاسرسي وړ دي، خو دا معلومات لا دومره نه دي چې له افغانانو او پراختيايي ملګرو سره د پروژو په طرحه او پاليسي جوړولو کې، چې کليدي ونډه لري، مرسته وکړي. د بېلګي په ډول: موږ په داسې حال کې چې د واکسينو د تطبيق او د نویو زېږېدلو کوچنیانو شمېرې لرو، د هغو سړکونو په اړه چې صحي مرکزونو ته ورغلي معلومات نه لرو. همدا راز، موږ ښايي په ښوونځيو کې د زده کوونکو د حاضرۍ او د هغو زده کوونکو چې په ازموينو کې کاميابېږي د شمېرو په اړه معلومات ولرو، خو په دې اړه چې زده کوونکي په څومره وخت کې ښوونځي ته رسېږي، کافي معلومات نلرو.

دا بېلګې روښانوي چې څنګه دقیق لومړني معلومات او شمېرې را سره د صحي مرکزونو او خدماتو په غځولو کې مرسته کوي او يا څنګه ښوونې ته لاسرسی پياوړی کولای شو. د هر کيلومتر سړک نقشه اخيستنه موږ ته راښوولای شي چې کوچنيان تر ښوونځي څومره پلي ځي‌، او يا يو ناروغ په څومره وخت کې تر روغتونه رسېږي. بې له شکه چې لومړنیو معلوماتو او شمېرو ته څرګنده اړتيا ليدل کېږي، چې په رڼا کې يې اړوند چارواکي په هر پاټکي کې له دې ګټه واخلي.

د وړ او متخصصو کارکوونکو استخدام د تدارکاتو په برخه کې د اصلاحاتو د رامنځته کولو او د هڅو د پیاوړتیا لامل ګرځي

Anand Kumar Srivastava's picture
Also available in: English | دری
With support from the Afghanistan Reconstruction Trust Fund, the Afghan government is taking steps to professionalize procurement and improve capability in ministries and other government institutions.
د افغانستان د بیا رغونې صندوق په ملاتړ، د افغانستان دولت په پام کې لري، څو په وزارتونو او اړوندو ادارو کې د تدارکاتو په برخه کې د  کارکوونکو د ظرفیت د پياوړي کولو لپاره د اړتیا وړ کړنې ترسره کړي.  انځور: د تدارکاتو ملي اداره/ نړیوال بانک

په بیلابیلو کاري بستونو کې د مسلکي مهارتونو ( زدکړه، تجربه او نور کاري ځانګړتیاوې) پر بنسټ، پر شرایطو برابر کسانو د ګمارنې بهیر د ملکي خدمتونو د وړاندې کولو په موخه د دولت د ډله ییزو ګمارنې پروګرام د پلي کولو لپاره یو مهم اصل ګڼل کیږي. اوسمهال دا بهیر د ملکي خدمتونو او دولتي تدارکاتو د سمون د پروګرام د یوې برخې په توګه، په وزارتونو او دولتي ادارو کې د ظرفیت جوړونې د پیاوړتیا په موخه جریان لري. تمه ده، چې د دې پروګرام د پلي کولو په لومړي پړاو کې، د ۲۰۱۷ کال تر پایه شاوخوا ۷۰۰ ښځې او نارینه، چې پر شرایطو برابر وي، په دندو وګمارل شي.

د ګمارنې اوسنۍ بهیر، چې د اداري اصلاحاتو او ملکي خدمتونو د خپلواک کمیسیون لخوا پر مخ وړل کیږي، په بشپړ ډول د دولت د هغه هڅو، چې د مسلکي ګمارنې په برخه کې یې کړي او د وزارتونو او نورو دولتي ادارو د ظرفیت لوړونې په برخه کې روانې دي؛ همغږي دي او د هغه پر بنسټ په مخ وړل کیږي. د تدارکاتو د برخې لپاره ګمارنه، پر شرایطو برابر کسان د یوې کره او رڼې پروسې له لارې د ډله ییزې ازموینې وروسته ترسره کیږي، چې په دې بهیر کې ۷۸۰۰ تنه کسانو ګډون کړی وو.

 د اداري اصلاحاتو او ملکي خدمتونو خپلواک کمیسیون د ګمارنې د پروسې د پلي کولو په موخه
د تدارکاتو له ملي ادارې سره په هر اړخیز ډول تخنیکي خدمتونه وړاندې کوي او همدارنګه د لوړو زده کړو وزارت له دې ادارې سره د آزموینې د اخیستلو په برخه کې مرسته کوي.

د بڼوالي نوښت په بلخ ولایت کې د بزګرانو او بڼوالو د ژوندانه چارو او عوایدو د ودې لامل

Ahmad Fahim Jabari's picture
Also available in: English | دری
NHLP is working toward the overarching goal of promoting the adoption of improved production practices.
د بڼوالي او مالداري د ملي برنامې عمومي موخه دا ده، څو د هېواد بزګران او بڼوالان د کرنیزو محصولاتو د تولید عصري او پرمختللو کړنلارو سره اشنا کړي او په دې برخه کې د هغوی ملاتړ وکړي. انځور: د بڼوالۍ او مالدارۍ ملی برنامه/نړیوال بانک

زه خپله هره کاري ورځ له همکارانو او نورو کاري ملګرو سره د ګډو هڅو په موخه د همغږۍ رامنځته کولو لپاره پیلوم. له هغه ځایه، چې د بڼوالي او مالداري ملي برنامه د یوه غړي په توګه کار کوم، ډیر زیات راضي یم، ځکه د افغانستان د اقتصادي بنسټ د ودې او پیاوړتیا په برخه کې هلې ځلې کوم.

کله چې ما په ۲۰۰۹ زیږدیز کال کې د بڼوالي او مالدارۍ له ملي برنامې سره د عامه اړیکو د مسوول په توګه دنده پیل کړه، هغه مهال د شمال په ولایتونو کې د بزګرانو وضعیت دا وه، چې ډیری شمیر بزګران د بڼوالي، مالداري او د اوبو لګولو سیستم په برخو کي د معاصرو کړنلارو او له پرمختللي ټکنالوژۍ څخه د کارونې په اړه اړین معلومات نه درلودل. د کرنیزو تولیداتو او محصولاتو کچه د بزګرانو او بڼوالو له غوښتنې ډیر لږ وو او د محصولاتو کیفیت د هغوی لپاره یوه ستره ستونزه ګڼل کیده. د یوه کس په توګه، چې د کرنې په برخه کې مې زده کړې کړي او د افغانستان په شمال کې ژوند کوم، کله چې تیر وختونه را یادوم، چې بزګران په هیڅ ډول نه هڅول کیدل او نه تشویق کیدل، څو د بڼوالي په معاصرو تخنیکونو سمبال شي. دا په داسې حال کې ده، چې بزګرانو د خپل ژوندون لپاره نه ستړي کیدونکي هڅې کولې، خو عواید یې ډیر لږ وو.

د بزګرانو لپاره د پروژې پلي کولو د پیل پړاو ستونزمن وو، څو هغوی د بڼوالي او مالدارۍ ملي برنامې باندې باور وکړي، خو د وخت په تیریدو سره په تدریجي ډول دا ثابته شوه، چې هغه عصري تګلارې، چې بزګران او بڼوالان له هغه سره اشنا شول، ډیر زیات اقتصادي اغیزمنتیا او مولدیت لري. دا برنامه د بڼوالي او مالداري سنتي طریقو له منځه وړلو او پر ځای یې د معاصرو او ننۍ منل شویو معیارونو پر بنسټ د کړنلارو ځای پر ځای کولو باندې تمرکز کوي. د بیلابیلو میوو د نیالګیو کینولو سره د نویو بڼونو د جوړولو طرحه په داسې ډول پلي شوه، چې د هغه لپاره بازارموندنه ډیره ساده وه او په عین حال کې د هر ولایت له جغرافیايي موقعیت، اوبو او هوا له شرایطو سره ورته والی ولري.

د افغانستان په مالي مدیریت کې ښه والی او له تکنالوژۍ څخه ګټه اخیستنه په چارو کې د ړونتیا او د باور جوړونې لامل ګرځیدلې

Mohammad Zaher Ebadi's picture
Also available in: English | دری
Many government civil servants are now using technology to improve transparency and credibility of government offices in Kandahar Province.
اوس مهال د دولت ډیری شمیر مُلکی کارکوونکي له تکنالوژۍ څخه په ګټه اخیستنې سره د خدمتونو په وړاندې کولو کې د ړونتیا د تامین او پر دولتي دفترونو د خلکو د ډاډ او باور په بیا ترلاسه کولو باندې توانیدلي دي. انځور: تایمنی فلم/ نړیوال بانک

د دولت په یو زیات شمیر دفترونو کې له تکنالوژۍ څخه ګټه اخیستنه اوس هم د یو معمول معیار او نورم په توګه نده ترویج شوی. خو په ورته مهال، د کندهار ولایت مستوفیت چې تر ډیره د یو نا امن ولایت په توګه یادیږي، په دغو وسایلو تجهیز شوی او اوسمهال د رامینځته شویو آسانتیاوو په پایله کې ړونتیا او د دولتي دفترونو پر خدماتو د باور کولو لړی یی پیاوړې کړې ده.

مالیه د هر هیواد د اقتصاد بنسټ بلل کیږي. له همدې کبله په مالي بنسټونو او ادارو کې د ړونیا تامین په پراختیايي چارو باندې د مالیه ورکوونکو او نړیوالو تمویل کوونکو لپاره د باور او ډاډ  په رامینځته کولو کې مهمه ونډه په غاړه لري. د دغې موضوع مهم والي ته په کتلو سره، موږ تصمیم ونیوه، چې افغانستان د مالي معلوماتو د مدیریت سیستم او د دولتي مالیاتو د واحده ادارې سیستم د مالیې وزارت تر مشري لاندې د مالي مدیریت د اصلاحاتو پروژې په ملاتړ، چې د افغانستان د بیارغونې صندوق لخوا تمویلیږي، رامینځته او تطبیق کړو. د یادولو وړ ده، چې د دولتي مالیاتو د واحده ادارې سیستم د افغانستان د بیارغونې صندوق د مشوقو پروګرام په ملاتړ تمویل شوی.

له ۲۰۰۷ زیږدیز کال راپدیخوا، کله چې موږ د افغانستان د مالي معلوماتو مدیریت له سیستم څخه په ګټه پورته کولو بریالي شولو، نو په دې وتوانیدلو، ترڅو د بودجې د مدیریت او تطبیق چارې، د مالیاتو راټولول او د تنخواوو ورکړه په ټاکل شوي وخت سره پلې کړو. د افغانستان د مالي معلوماتو مدیریت سیستم کې د مجهزو کمپیوتري آسانتیاوو له امله په یو وخت کې بیلابیل کسان په پراخه کچه کولی شي، چې مالي معلوماتو ته لاسرسۍ او د هغو ثبت په هر ځای کی او هر وخت کې پلي کړي. دا په داسې حال کې ده، چې د معلوماتو د پخواني ثبت سیستم له مخې چې په دودیزډول به په ژورنالونو کې لیکل کیدل، خورا ستونزمن و.

د شته ستونزو سربېره؛ آیا په افغانستان کې د سوکاله راتلونکي رامنځته کېدل امکان لري؟

Christina Wieser's picture
Also available in: English | دری
 Rumi Consultancy/ World Bank
د وروستۍ رپوټ پر بنسټ، یوازې څه باندې نیمایي په شرایطو برابر ماشومان لومړني ښوونځي ته ځي، چې البته ډیرۍ شمیر یی هلکان دي.  انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

په بې ساري ډول افغانستان سره د نړیوالو مرستو کولو ته په کتو، د ۲۰۰۷ – ۲۰۰۸ کلونو او بیا په ۲۰۱۱- ۲۰۱۲ زیږدیز کلونو پر مهال د سواد کچه، په ښوونځیو کې د زدکوونکو شمولیت یا نوم لیکنه او بنسټیزو خدمتونو ته لاسرسی په هر اړخیز او پراخ ډول بدلون موندلی. خو د پرمختګونو سره سره، د نړیوال بانک وروستی راپور، چې  د "په افغانستان کې د فقر او بیوزلۍ د حالت تحلیلي رپوټ: له خطر سره مخامخ پرمختګ"، تر سرلیک لاندې بشپړ شو؛ د دې ښکارندوي کوي، چې په ۲۰۱۱ – ۲۰۱۲ او ۲۰۱۳-۲۰۱۴ کلونو ترمنځ د مرستو کمښت او د نا امنیو زیاتېدل، په افغانستان کې د پرمختګ او ودې مسیر یې پڅ کړی دی، څرنګه، چې د پوهنې او د مور او ماشوم د مړینې کچې په اړه، د اندیښنې وړ راپور وړاندې شوی دی.

په دې ځای کې هڅه کیږي، څو په افغانستان کې په څو وروستیو کلونو کې د یو شمېر ځانګړتیاوو ته په کتو د پرمختګ څرنګوالی وڅیړو.
 

په افغانستان کې د ښوونې کړکیچ: آیا په رښتیا هم په دې هېواد کې د پوهنې وضعیت کړکیچن دی؟

Anahita Hosseini Matin's picture
Also available in: English | دری
Anahita Matin/ World Bank
د عبدالهادي داوي د لیسې د زده کوونکو انځور په داسې حال کې چې خپلو درسي خونو ته چمتو والۍ نیسي. انځور: اناهیتا متین / نړیوال بانک

د کابل ښار په زړه په دریم مکروریان کې د عبدالهادي داوي د هلکانو لیسه کړکیچن وضعیت لري. که څه هم په دې لیسه کې څه باندې ۳۰۰۰ هلکان په زده کړو بوخت دي، خو دا لیسه مناسب تشنابونه نه لري او یوازې په دې لیسه کې یو شمېر ګرځنده کانتینرونه شته، څو زده کونکي د اړتیا پر مهال ورنه ګټه واخلي. همدارنګه دې لیسې ته څيرمه د افغانستان د سترې محکمې ودانۍ ده، چې دا اداره  له امنیتي ګواښونو سره هم مخ ده، له دې ادارې ګاونډیتوب د زده کوونکو ښوونیزو ټولګیو ته زیات ګواښونه رامنځته کړي دي.

د نړیوال بانک د یوې سروي موندنې ښيي، چې د عبدالهادي داوي لیسه له ګڼ شمېر ستونزو لکه د ګټور ښوونیز سیستم له نشتون سره مخ ده. د دې لیسې په ښوونیزو ټولګیو کې د ګټور او اغیزمن ښوونیز سیستم نښې نښانې ډیر لږ لیدل کیږي. سربېره پر دې د دې لیسې د ښوونکو ښوونیزې کړنلارې او تخنیکي وړتیاوې هیڅ ډول نه دي ارزول شوي.

د تنکیو او ځوانانو لپاره د ښوونیزو آسانتیاوو پراختیا د افغانستان دولت له مهمو لومړیتوبونو ګڼل کیږي. له همدې امله، د افغانستان دولت زموږ نه وغوښتل، څو د پوهنې له زده کوونکو څخه د لومړنیو ښوونو له څرنګوالي او همدارنګه هغه ټول خنډونه او ستونزې، چې د با کیفیته ښوونیزې او پوهنیزې آسانتیاوو ته د لاسرسي په موخه ورسره مخ دي، وپیژنو او د هغه راپور چمتو کړو.

په پایله کې موږ وتوانیدو، چې د ۲۰۱۷ زیږدیز کال د اپریل په میاشت کې، د کابل ښار د ۳۲ لیسو او لومړنیو ښوونځيو څخه د سروي او ارزونې بهیر پلي کړو. زموږ د سروي  موندنې د خدمتونو د وړاندې کولو «SABER» په میتود ولاړې دي، چې دا ارزونې میکانیزم د افریقايي هېوادونو کې د خدمتونو وړاندې کولو نوښت له لارې پلي شوي.

زموږ د سروي د موندنو پر بنسټ به یو شمېر برخو کي ځانګړتیاوې رامنځته شي، چې پر بنسټ یې د زدکوونکو لپاره د ښوونیزو آسانتیاوو د پرمختګ څرنګوالی مشخص کیږي او پایله کې د پوهنې پالیسي جوړونکي له دې معلوماتو څخه په ګټې اخیستنې، کولای شي، څو د زده کوونکو او ښوونکو لپاره یو با کیفیته ښوونیز او پوهنیز چاپیریال رامنځته کړي او له دې برخه ډاډ ترلاسه کړي. دا ځانګړتیاوې یو شمېر معیارونه لري، چې پر بنسټ به یې په بیلابیلو سیمو او ښارونو کې د په پرتلیز ډول د زده کوونکو ښوونیزه کچه تحلیل او ارزونه وکړي.
 

بڼوالي د افغانستان په کلیو کې د پرمختګ او کارموندنې لار

World Bank Afghanistan's picture
Also available in: English | دری
افغانستان تر ۱۹۶۰کلونو پورې د سیمې د نورو هېوادنو په مینځ کې د کرنیزو محصولات په تیره بیا د وچو میوه جاتو یو تر ټولو ستر صادرونکۍ هیواد بلل کیدل. انځور:  نړیوال بانک

اوسمهال افغانستان د وزګارۍ له لوړې کچې اود کمزوری اقتصادی ودی د ستونزه سره مخامخ دی، چې د دې ستونزو ستر لاملونه د بهرنیو مرستو کمښت او نا امني ګڼل کیږي. که څه هم د بیلابیلو سکټورونو په ځانګړې توګه د کانونو او تولیدي صنایعو د ودې او پرمختګ لپاره هڅې شوي، خو پایلې یې کمزوري تر سترګو کیږي؛ ځکه کورني تولید کوونکي باید تر دې هم زیاتې هڅې او هلې ځلې وکړي، څو وتوانیږي، چې له هغو سیمه ییزو او نړیوالو لوبغاړو سره سیالۍ وکړي، کوم چې د افغانستان د جګړو او بې ثباتي په کلونو کې یې خپل صنعت او اقتصاد پیاوړی کړی دی.
 
 سربیره پر دې ستونزو د کرنې په سکټور کې په ځانګړې ډول د بڼوالي په برخه کې پانګونه توانیدلې، چې د افغان کروندګر او بڼوالانو لپاره د پام وړ پایلې ولري، ځکه د افغانستان اقلیمي شرایط د هغه کرنیزو محصولاتو د تولید لپاره برابر او مساعد دي، چې په کورني او سیمه ییزو بازارونو کې ورته ډیره تقاضا یا غوښتنې شتون لري.
 
د دې ادعا ښه بیلګه د لغمان ولایت د قرغه یي ولسوالۍ د محمد علي کس د کلي له اوسیدونکي ملا دراني څخه کولای شوو، ومومو. نوموړي په ۱۳۹۵ کال کې خپله کرونده د انګور د تاکونو په کینولو سره په تاکستان بدل کړ، چې په پایله کې یې عواید زیات او د هغه د تمې پر خلاف د زیاتو کاري فرصتونو د رامنځته کولو لامل شوو. ملا دراني وايي: " زما د انګورو بڼ له یوې خوا زما د عوایدو کچه د تېر په پرتله اتې ځلې زیات کړ او له بلې خوا؛ د دې پرځای چې زما د کورنۍ غړي ښار ته لاړ شي او د نورو لپاره کار وکړي، نن ټول په خپله ځمکه کې په بڼوالي کې بوخت دي. " هغه همدارنګه وايي:" د بڼوالي له لارې زه توانیدلی یم، چې د کلي نورو اوسیدونکو لپاره د حاصلاتو د ټولونې پر مهال موسومي کاري فرصتونه هم رامنځته کړم".
 
د ملا دراني په وینا، د نوموړي بریا په دې کې ده، چې د غوره انګورو ډولونه یې  دغله جاتو د کښت پر ځای غوره ګڼلي. " زما د ځمکې د انګورو د تاکونو حاصلات له دې امله زیات عواید لري، ځکه چې د هغو حاصلات هغه مهال رسیږي، چې په بازار کې نورې کورنۍ میوې موجودې نه وي، چې په پایله کې زما انګور په لوړه بیه پلورل کیږي. " ملا دراني د سږ کال د انګورو حاصلاتو د عوایدو کچې په اړه وايي: " سږ کال ما د انګورو له خرڅلاور څخه د ۴ زره امریکايي ډالرو په ارزښت عواید لرل، چې د بڼ پراخوالی یې شاوخوا ۲۰۰۰ متره مربع دی. "
 
نوموړي د انګورو د دې باغ په جوړولو کې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت څخه د بڼوالي او مالدارۍ د ملي برنامې له لارې مالي او تخنیکي مرستې ترلاسه کړي دي. دا برنامه د افغانستان د بیارغونې د صندوق لخوا تمویل کیږي، چې موخه یې د ټاکل شویو ولسوالیو له کروندګرو سره مرسته ده، څو هغوی ته غوره تولیدي لارې ور وپیژندل شي.

Pages