Syndicate content

د وړ او متخصصو کارکوونکو استخدام د تدارکاتو په برخه کې د اصلاحاتو د رامنځته کولو او د هڅو د پیاوړتیا لامل ګرځي

Anand Kumar Srivastava's picture
Also available in: English | دری
With support from the Afghanistan Reconstruction Trust Fund, the Afghan government is taking steps to professionalize procurement and improve capability in ministries and other government institutions.
د افغانستان د بیا رغونې صندوق په ملاتړ، د افغانستان دولت په پام کې لري، څو په وزارتونو او اړوندو ادارو کې د تدارکاتو په برخه کې د  کارکوونکو د ظرفیت د پياوړي کولو لپاره د اړتیا وړ کړنې ترسره کړي.  انځور: د تدارکاتو ملي اداره/ نړیوال بانک

په بیلابیلو کاري بستونو کې د مسلکي مهارتونو ( زدکړه، تجربه او نور کاري ځانګړتیاوې) پر بنسټ، پر شرایطو برابر کسانو د ګمارنې بهیر د ملکي خدمتونو د وړاندې کولو په موخه د دولت د ډله ییزو ګمارنې پروګرام د پلي کولو لپاره یو مهم اصل ګڼل کیږي. اوسمهال دا بهیر د ملکي خدمتونو او دولتي تدارکاتو د سمون د پروګرام د یوې برخې په توګه، په وزارتونو او دولتي ادارو کې د ظرفیت جوړونې د پیاوړتیا په موخه جریان لري. تمه ده، چې د دې پروګرام د پلي کولو په لومړي پړاو کې، د ۲۰۱۷ کال تر پایه شاوخوا ۷۰۰ ښځې او نارینه، چې پر شرایطو برابر وي، په دندو وګمارل شي.

د ګمارنې اوسنۍ بهیر، چې د اداري اصلاحاتو او ملکي خدمتونو د خپلواک کمیسیون لخوا پر مخ وړل کیږي، په بشپړ ډول د دولت د هغه هڅو، چې د مسلکي ګمارنې په برخه کې یې کړي او د وزارتونو او نورو دولتي ادارو د ظرفیت لوړونې په برخه کې روانې دي؛ همغږي دي او د هغه پر بنسټ په مخ وړل کیږي. د تدارکاتو د برخې لپاره ګمارنه، پر شرایطو برابر کسان د یوې کره او رڼې پروسې له لارې د ډله ییزې ازموینې وروسته ترسره کیږي، چې په دې بهیر کې ۷۸۰۰ تنه کسانو ګډون کړی وو.

 د اداري اصلاحاتو او ملکي خدمتونو خپلواک کمیسیون د ګمارنې د پروسې د پلي کولو په موخه
د تدارکاتو له ملي ادارې سره په هر اړخیز ډول تخنیکي خدمتونه وړاندې کوي او همدارنګه د لوړو زده کړو وزارت له دې ادارې سره د آزموینې د اخیستلو په برخه کې مرسته کوي.

د بڼوالي نوښت په بلخ ولایت کې د بزګرانو او بڼوالو د ژوندانه چارو او عوایدو د ودې لامل

Ahmad Fahim Jabari's picture
Also available in: English | دری
NHLP is working toward the overarching goal of promoting the adoption of improved production practices.
د بڼوالي او مالداري د ملي برنامې عمومي موخه دا ده، څو د هېواد بزګران او بڼوالان د کرنیزو محصولاتو د تولید عصري او پرمختللو کړنلارو سره اشنا کړي او په دې برخه کې د هغوی ملاتړ وکړي. انځور: د بڼوالۍ او مالدارۍ ملی برنامه/نړیوال بانک

زه خپله هره کاري ورځ له همکارانو او نورو کاري ملګرو سره د ګډو هڅو په موخه د همغږۍ رامنځته کولو لپاره پیلوم. له هغه ځایه، چې د بڼوالي او مالداري ملي برنامه د یوه غړي په توګه کار کوم، ډیر زیات راضي یم، ځکه د افغانستان د اقتصادي بنسټ د ودې او پیاوړتیا په برخه کې هلې ځلې کوم.

کله چې ما په ۲۰۰۹ زیږدیز کال کې د بڼوالي او مالدارۍ له ملي برنامې سره د عامه اړیکو د مسوول په توګه دنده پیل کړه، هغه مهال د شمال په ولایتونو کې د بزګرانو وضعیت دا وه، چې ډیری شمیر بزګران د بڼوالي، مالداري او د اوبو لګولو سیستم په برخو کي د معاصرو کړنلارو او له پرمختللي ټکنالوژۍ څخه د کارونې په اړه اړین معلومات نه درلودل. د کرنیزو تولیداتو او محصولاتو کچه د بزګرانو او بڼوالو له غوښتنې ډیر لږ وو او د محصولاتو کیفیت د هغوی لپاره یوه ستره ستونزه ګڼل کیده. د یوه کس په توګه، چې د کرنې په برخه کې مې زده کړې کړي او د افغانستان په شمال کې ژوند کوم، کله چې تیر وختونه را یادوم، چې بزګران په هیڅ ډول نه هڅول کیدل او نه تشویق کیدل، څو د بڼوالي په معاصرو تخنیکونو سمبال شي. دا په داسې حال کې ده، چې بزګرانو د خپل ژوندون لپاره نه ستړي کیدونکي هڅې کولې، خو عواید یې ډیر لږ وو.

د بزګرانو لپاره د پروژې پلي کولو د پیل پړاو ستونزمن وو، څو هغوی د بڼوالي او مالدارۍ ملي برنامې باندې باور وکړي، خو د وخت په تیریدو سره په تدریجي ډول دا ثابته شوه، چې هغه عصري تګلارې، چې بزګران او بڼوالان له هغه سره اشنا شول، ډیر زیات اقتصادي اغیزمنتیا او مولدیت لري. دا برنامه د بڼوالي او مالداري سنتي طریقو له منځه وړلو او پر ځای یې د معاصرو او ننۍ منل شویو معیارونو پر بنسټ د کړنلارو ځای پر ځای کولو باندې تمرکز کوي. د بیلابیلو میوو د نیالګیو کینولو سره د نویو بڼونو د جوړولو طرحه په داسې ډول پلي شوه، چې د هغه لپاره بازارموندنه ډیره ساده وه او په عین حال کې د هر ولایت له جغرافیايي موقعیت، اوبو او هوا له شرایطو سره ورته والی ولري.

د افغانستان په مالي مدیریت کې ښه والی او له تکنالوژۍ څخه ګټه اخیستنه په چارو کې د ړونتیا او د باور جوړونې لامل ګرځیدلې

Mohammad Zaher Ebadi's picture
Also available in: English | دری
Many government civil servants are now using technology to improve transparency and credibility of government offices in Kandahar Province.
اوس مهال د دولت ډیری شمیر مُلکی کارکوونکي له تکنالوژۍ څخه په ګټه اخیستنې سره د خدمتونو په وړاندې کولو کې د ړونتیا د تامین او پر دولتي دفترونو د خلکو د ډاډ او باور په بیا ترلاسه کولو باندې توانیدلي دي. انځور: تایمنی فلم/ نړیوال بانک

د دولت په یو زیات شمیر دفترونو کې له تکنالوژۍ څخه ګټه اخیستنه اوس هم د یو معمول معیار او نورم په توګه نده ترویج شوی. خو په ورته مهال، د کندهار ولایت مستوفیت چې تر ډیره د یو نا امن ولایت په توګه یادیږي، په دغو وسایلو تجهیز شوی او اوسمهال د رامینځته شویو آسانتیاوو په پایله کې ړونتیا او د دولتي دفترونو پر خدماتو د باور کولو لړی یی پیاوړې کړې ده.

مالیه د هر هیواد د اقتصاد بنسټ بلل کیږي. له همدې کبله په مالي بنسټونو او ادارو کې د ړونیا تامین په پراختیايي چارو باندې د مالیه ورکوونکو او نړیوالو تمویل کوونکو لپاره د باور او ډاډ  په رامینځته کولو کې مهمه ونډه په غاړه لري. د دغې موضوع مهم والي ته په کتلو سره، موږ تصمیم ونیوه، چې افغانستان د مالي معلوماتو د مدیریت سیستم او د دولتي مالیاتو د واحده ادارې سیستم د مالیې وزارت تر مشري لاندې د مالي مدیریت د اصلاحاتو پروژې په ملاتړ، چې د افغانستان د بیارغونې صندوق لخوا تمویلیږي، رامینځته او تطبیق کړو. د یادولو وړ ده، چې د دولتي مالیاتو د واحده ادارې سیستم د افغانستان د بیارغونې صندوق د مشوقو پروګرام په ملاتړ تمویل شوی.

له ۲۰۰۷ زیږدیز کال راپدیخوا، کله چې موږ د افغانستان د مالي معلوماتو مدیریت له سیستم څخه په ګټه پورته کولو بریالي شولو، نو په دې وتوانیدلو، ترڅو د بودجې د مدیریت او تطبیق چارې، د مالیاتو راټولول او د تنخواوو ورکړه په ټاکل شوي وخت سره پلې کړو. د افغانستان د مالي معلوماتو مدیریت سیستم کې د مجهزو کمپیوتري آسانتیاوو له امله په یو وخت کې بیلابیل کسان په پراخه کچه کولی شي، چې مالي معلوماتو ته لاسرسۍ او د هغو ثبت په هر ځای کی او هر وخت کې پلي کړي. دا په داسې حال کې ده، چې د معلوماتو د پخواني ثبت سیستم له مخې چې په دودیزډول به په ژورنالونو کې لیکل کیدل، خورا ستونزمن و.

د شته ستونزو سربېره؛ آیا په افغانستان کې د سوکاله راتلونکي رامنځته کېدل امکان لري؟

Christina Wieser's picture
Also available in: English | دری
 Rumi Consultancy/ World Bank
د وروستۍ رپوټ پر بنسټ، یوازې څه باندې نیمایي په شرایطو برابر ماشومان لومړني ښوونځي ته ځي، چې البته ډیرۍ شمیر یی هلکان دي.  انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

په بې ساري ډول افغانستان سره د نړیوالو مرستو کولو ته په کتو، د ۲۰۰۷ – ۲۰۰۸ کلونو او بیا په ۲۰۱۱- ۲۰۱۲ زیږدیز کلونو پر مهال د سواد کچه، په ښوونځیو کې د زدکوونکو شمولیت یا نوم لیکنه او بنسټیزو خدمتونو ته لاسرسی په هر اړخیز او پراخ ډول بدلون موندلی. خو د پرمختګونو سره سره، د نړیوال بانک وروستی راپور، چې  د "په افغانستان کې د فقر او بیوزلۍ د حالت تحلیلي رپوټ: له خطر سره مخامخ پرمختګ"، تر سرلیک لاندې بشپړ شو؛ د دې ښکارندوي کوي، چې په ۲۰۱۱ – ۲۰۱۲ او ۲۰۱۳-۲۰۱۴ کلونو ترمنځ د مرستو کمښت او د نا امنیو زیاتېدل، په افغانستان کې د پرمختګ او ودې مسیر یې پڅ کړی دی، څرنګه، چې د پوهنې او د مور او ماشوم د مړینې کچې په اړه، د اندیښنې وړ راپور وړاندې شوی دی.

په دې ځای کې هڅه کیږي، څو په افغانستان کې په څو وروستیو کلونو کې د یو شمېر ځانګړتیاوو ته په کتو د پرمختګ څرنګوالی وڅیړو.
 

په افغانستان کې د ښوونې کړکیچ: آیا په رښتیا هم په دې هېواد کې د پوهنې وضعیت کړکیچن دی؟

Anahita Hosseini Matin's picture
Also available in: English | دری
Anahita Matin/ World Bank
د عبدالهادي داوي د لیسې د زده کوونکو انځور په داسې حال کې چې خپلو درسي خونو ته چمتو والۍ نیسي. انځور د: اناهیتا متین / نړیوال بانک

د کابل ښار په زړه په دریم مکروریان کې د عبدالهادي داوي د هلکانو لیسه کړکیچن وضعیت لري. که څه هم په دې لیسه کې څه باندې ۳۰۰۰ هلکان په زده کړو بوخت دي، خو دا لیسه مناسب تشنابونه نه لري او یوازې په دې لیسه کې یو شمېر ګرځنده کانتینرونه شته، څو زده کونکي د اړتیا پر مهال ورنه ګټه واخلي. همدارنګه دې لیسې ته څيرمه د افغانستان د سترې محکمې ودانۍ ده، چې دا اداره  له امنیتي ګواښونو سره هم مخ ده، له دې ادارې ګاونډیتوب د زده کوونکو ښوونیزو ټولګیو ته زیات ګواښونه رامنځته کړي دي.

د نړیوال بانک د یوې سروي موندنې ښيي، چې د عبدالهادي داوي لیسه له ګڼ شمېر ستونزو لکه د ګټور ښوونیز سیستم له نشتون سره مخ ده. د دې لیسې په ښوونیزو ټولګیو کې د ګټور او اغیزمن ښوونیز سیستم نښې نښانې ډیر لږ لیدل کیږي. سربېره پر دې د دې لیسې د ښوونکو ښوونیزې کړنلارې او تخنیکي وړتیاوې هیڅ ډول نه دي ارزول شوي.

د تنکیو او ځوانانو لپاره د ښوونیزو آسانتیاوو پراختیا د افغانستان دولت له مهمو لومړیتوبونو ګڼل کیږي. له همدې امله، د افغانستان دولت زموږ نه وغوښتل، څو د پوهنې له زده کوونکو څخه د لومړنیو ښوونو له څرنګوالي او همدارنګه هغه ټول خنډونه او ستونزې، چې د با کیفیته ښوونیزې او پوهنیزې آسانتیاوو ته د لاسرسي په موخه ورسره مخ دي، وپیژنو او د هغه راپور چمتو کړو.

په پایله کې موږ وتوانیدو، چې د ۲۰۱۷ زیږدیز کال د اپریل په میاشت کې، د کابل ښار د ۳۲ لیسو او لومړنیو ښوونځيو څخه د سروي او ارزونې بهیر پلي کړو. زموږ د سروي  موندنې د خدمتونو د وړاندې کولو «SABER» په میتود ولاړې دي، چې دا ارزونې میکانیزم د افریقايي هېوادونو کې د خدمتونو وړاندې کولو نوښت له لارې پلي شوي.

زموږ د سروي د موندنو پر بنسټ به یو شمېر برخو کي ځانګړتیاوې رامنځته شي، چې پر بنسټ یې د زدکوونکو لپاره د ښوونیزو آسانتیاوو د پرمختګ څرنګوالی مشخص کیږي او پایله کې د پوهنې پالیسي جوړونکي له دې معلوماتو څخه په ګټې اخیستنې، کولای شي، څو د زده کوونکو او ښوونکو لپاره یو با کیفیته ښوونیز او پوهنیز چاپیریال رامنځته کړي او له دې برخه ډاډ ترلاسه کړي. دا ځانګړتیاوې یو شمېر معیارونه لري، چې پر بنسټ به یې په بیلابیلو سیمو او ښارونو کې د په پرتلیز ډول د زده کوونکو ښوونیزه کچه تحلیل او ارزونه وکړي.
 

بڼوالي د افغانستان په کلیو کې د پرمختګ او کارموندنې لار

World Bank Afghanistan's picture
Also available in: English | دری
افغانستان تر ۱۹۶۰کلونو پورې د سیمې د نورو هېوادنو په مینځ کې د کرنیزو محصولات په تیره بیا د وچو میوه جاتو یو تر ټولو ستر صادرونکۍ هیواد بلل کیدل. انځور:  نړیوال بانک

اوسمهال افغانستان د وزګارۍ له لوړې کچې اود کمزوری اقتصادی ودی د ستونزه سره مخامخ دی، چې د دې ستونزو ستر لاملونه د بهرنیو مرستو کمښت او نا امني ګڼل کیږي. که څه هم د بیلابیلو سکټورونو په ځانګړې توګه د کانونو او تولیدي صنایعو د ودې او پرمختګ لپاره هڅې شوي، خو پایلې یې کمزوري تر سترګو کیږي؛ ځکه کورني تولید کوونکي باید تر دې هم زیاتې هڅې او هلې ځلې وکړي، څو وتوانیږي، چې له هغو سیمه ییزو او نړیوالو لوبغاړو سره سیالۍ وکړي، کوم چې د افغانستان د جګړو او بې ثباتي په کلونو کې یې خپل صنعت او اقتصاد پیاوړی کړی دی.
 
 سربیره پر دې ستونزو د کرنې په سکټور کې په ځانګړې ډول د بڼوالي په برخه کې پانګونه توانیدلې، چې د افغان کروندګر او بڼوالانو لپاره د پام وړ پایلې ولري، ځکه د افغانستان اقلیمي شرایط د هغه کرنیزو محصولاتو د تولید لپاره برابر او مساعد دي، چې په کورني او سیمه ییزو بازارونو کې ورته ډیره تقاضا یا غوښتنې شتون لري.
 
د دې ادعا ښه بیلګه د لغمان ولایت د قرغه یي ولسوالۍ د محمد علي کس د کلي له اوسیدونکي ملا دراني څخه کولای شوو، ومومو. نوموړي په ۱۳۹۵ کال کې خپله کرونده د انګور د تاکونو په کینولو سره په تاکستان بدل کړ، چې په پایله کې یې عواید زیات او د هغه د تمې پر خلاف د زیاتو کاري فرصتونو د رامنځته کولو لامل شوو. ملا دراني وايي: " زما د انګورو بڼ له یوې خوا زما د عوایدو کچه د تېر په پرتله اتې ځلې زیات کړ او له بلې خوا؛ د دې پرځای چې زما د کورنۍ غړي ښار ته لاړ شي او د نورو لپاره کار وکړي، نن ټول په خپله ځمکه کې په بڼوالي کې بوخت دي. " هغه همدارنګه وايي:" د بڼوالي له لارې زه توانیدلی یم، چې د کلي نورو اوسیدونکو لپاره د حاصلاتو د ټولونې پر مهال موسومي کاري فرصتونه هم رامنځته کړم".
 
د ملا دراني په وینا، د نوموړي بریا په دې کې ده، چې د غوره انګورو ډولونه یې  دغله جاتو د کښت پر ځای غوره ګڼلي. " زما د ځمکې د انګورو د تاکونو حاصلات له دې امله زیات عواید لري، ځکه چې د هغو حاصلات هغه مهال رسیږي، چې په بازار کې نورې کورنۍ میوې موجودې نه وي، چې په پایله کې زما انګور په لوړه بیه پلورل کیږي. " ملا دراني د سږ کال د انګورو حاصلاتو د عوایدو کچې په اړه وايي: " سږ کال ما د انګورو له خرڅلاور څخه د ۴ زره امریکايي ډالرو په ارزښت عواید لرل، چې د بڼ پراخوالی یې شاوخوا ۲۰۰۰ متره مربع دی. "
 
نوموړي د انګورو د دې باغ په جوړولو کې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت څخه د بڼوالي او مالدارۍ د ملي برنامې له لارې مالي او تخنیکي مرستې ترلاسه کړي دي. دا برنامه د افغانستان د بیارغونې د صندوق لخوا تمویل کیږي، چې موخه یې د ټاکل شویو ولسوالیو له کروندګرو سره مرسته ده، څو هغوی ته غوره تولیدي لارې ور وپیژندل شي.

پوهنه د افغانستان د پرمختګ یوازینۍ لاره

Mohammad Homayoon Rahmani's picture
Also available in: English | دری
د پوهنې د کیفیت د لوړولو برنامې لخوا د اړتیا وړ پراختیایي مرستو په برابرو سره د ښوونځیو د ودانیو جوړولو ترڅنګ، له یو زیات شمیر نورو آسانتیاوو لکه د ساینسي لابراتوارونو، کابتونونو او کمپیوتري لابراتوارونو تجهیز څخه ملاتړکوي. د زده کړې چاپیریال د دغو بدلونونو په راتګ سره خورا ښه والی موندلي، د بلخ ولایت په بېلابېلو ولسوالیو کې کورنۍ هڅول شوي، ترڅو خپل ماشومان ښوونځیو ته راولیږې. انځور: فردین واعظي/ نړیوال بانک

زده کړه د افغانستان د پرمختګ لاره پرانیزي: د مشرانو مشهوره خبره ده چې وایې، ښوونه او رزونه د هر هېواد د پرمختګ بنسټ جوړوي. لکه څرنګه، چې له څلورو لسیزو جګړو او ناامنیو وروسته، اوس د هر افغان لپاره تر بل هر وخت ښه معلومات شته، چې په خپلو پښو د دې هېواد دریدل، پرمختګ ته اړتیا لري.

ډېر لېواله وم، چې خپل ټولنیز چاپيریال هر څه ښه جوړ کړم، تر څو له همدې لارې د خپلو ځوریدلو خلکو لپاره د خدمت مصدر وګرځم، له همدې امله، د پوهنې د کیفیت د لوړولو له برنامې سره مې کار پیل کړ، چې موخه یې په افغانستان کې د ښوونې او روزنې د کیفیت او ورته د لاسرسي لوړول و. کله چې مې په دغه برنامه کې کار پیل کړ،  نو د پوهنې د کیفیت د لوړولو برنامه په خپل دویم پړاو کې و، چې لا پخوا د ۲۰۰۸ کال د جنوري په میاشت کې پیل شوی و. د همدې برنامې له لارې، زموږ هڅه دا وه، تر څو په بېلابېلو سیمو په تیره بیا په لرو پرتو سیمو کې له کلیوالي خلکو سره ووینو کومو، چې د پوهنې په اړه ناسم لیدلوري او تعبیرونه لرل، تر څو له هغوۍ سره له نږدې کار وکړو او د پوهنې په اړه د هغوۍ ذهنیت مثبت اړخ ته را واړوو. ښه مې په یاد دي، کله چې مې په ۲۰۱۰ کال کې د پوهنې د کیفیت د لوړولو د برنامې له ټيم سره کار پیل کړ، نو یو زیات شمېر خلک موږ ته راغلل او ویل یې، چې هغوۍ هېڅ وخت دې ته چمتو نه دي، تر څو خپلې نجوني ښوونځي ته ولیږي. خو له ډېرو هلوځلو وروسته، بالاخره دا برنامه بریالۍ شوه.

اوس په پوره ډاډ سره ویلی شم، چې موږ د بلخ ولایت په ټولو سیمو کې له پوره ملاتړ څخه برخمن یو. د بېلګې په توګه، کله چې موږ د بلخ ولایت په کومه ولسوالۍ کې ښوونځي جوړو، نو د ځمکې اخیستلو ته اړتیا نه لرو. بلکې د هغې سیمې خلکو په خپله ځمکه اخیستي او موږ ته یې په اختیار کې راکړې ده. هغوۍ له موږ غوښتل، تر څو د دوی په ملکیت کې ورته ښوونځی جوړ کړو – هان چې ډېرو بېوزلو خلکو هم موږ سره داسې چلند کړی دی. کله چې د بلخ ولسوالۍ چهارسنګ کلي ته ورغلو، چې هلته هېڅ ښوونځی نه و، خو سره له دې، چې د دې کلي ټولو خلکو د بېوزلۍ تر کرښې لاندې ژوند لاره، سره را ټول شول او موږ ته یې د ښوونځي د جوړولو په خاطر ځمکه واخیستله. د پوهنې د کیفیت د لوړولو برنامه د هغه کلي د ماشومانو لپاره ښوونځی جوړ کړ او نن ورځ د هغه کلي ټول ماشومان په هغه ښوونځي کې درس وايي.

آیا د متشبثینو لپاره کوچنۍ مالي مرستې، زدکړې، سپارښتنې او هغوی ته سلا مشورې کولای شي، څو په افغانستان کې کاري فرصتونه رامنځته کړي؟

Pratap Sinha's picture
Also available in: English | دری
نوریه یوه له هغو متشبثو مېرمنو څخه چې د نتیجه برنامې په مرستې یې خپله د قالینو د اوبدولو دستګاه فعاله کړې، وايي: " د نتیجه برنامې په مرسته اوسمهال موږ وتوانېدلو، چې خپل د اړتیا وړ وسایل او اومه مواد وپیرو او وروسته له دې ځان ته غالۍ تولید کړو." عکاسي: د رومی مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

څرنګه چې نړیوال هر کال د اګسټ میاشتې ۱۲مه نیټه د ځوانانو نړیوالې ورځې په توګه نمانځي، د افغانستان ډیری خلک، په ځانګړې توګه ځوان نسل هڅه کوي، څو د خپل ځان لپاره د ځلانده او بریالي راتلونکي په موخه غوره او مناسبه لارې وپلټي او ومومي. د ملګرو ملتونو د وګړیو صندوق د معلوماتو پر بنسټ، د افغانستان شاوخوا ۶۳ سلنه وګړي د ۲۵ کلنو څخه لږ عمر لري، چې دغه حالت د افغانستان وګړي د سن پر بنسټ د شیب لرونکي هرم (steep pyramid) جوړښت په بڼه انځور شوی او دا په چټکۍ سره په هېواد کې د ځوان نسل د زیاتیدو ښکارندوي کوي. دا په داسې حال کې ده، چې افغان ځوانان د روغتیا، ښوونې او روزنې، کاري فرصتونو او جنسیتي نا انډول په برخو کې له سختو ستونزو او خنډونو سره مخ دي.

د دې ستونزو د حل په موخه د کار، ټولنیزو چارو، شهیدانو او معلولینو وزارت د کلیوالو او دویمه درجه ښارونو هغه ځوان نسل، چې د زدکړو کچه یې ټیټه ده، د خپل وړیا مالي مرستو آزمایښتي پروګرام تر پوښښ لاندې نیولي. د یادولو وړ ده، چې د کمزوري اقتصادي ودې او ناڅرګند لیدلوري ته په کتو د دغه کوچني او بلاعوضه مالي مرستې موخه دا ده، څو هغه ځوانان، چې غواړي پانګونه وکړي یا هم د ځان لپاره کار وکړي، د هغوی لپاره په خصوصي سکتور کې کاري موقع برابره کړي او ملاتړ یې وکړي. دا برنامه د افغانستان د بیارغونې صندوق په مالي مرستې د نتیجه پروژې تر پوښښ لاندې پلي کیږي.

کله چې ما، ۲۳ کلنه فریحه د کوچنیو وړیا مالي مرستو ترلاسه کولو لپاره د مرکې پر مهال ولیدله، د دولت لخوا یې هر ډول مالي ملاتړ ته د شک په سترګه کتل، خو د خپلې سینګارتون د راتلونکي او پرانیستلو په اړه یې ډاډ درلود. د فریحې دا هیله وروسته له هغه بشپړه شوه، چې د کوچنی وړیا مالي مرستې (۵۰۰ امریکایي ډالره) د ترلاسه کولو خبر یې ترلاسه کړ. فریحې، په لومړیو کې په یوه سینګارتون کې زدکوونکې وه او هلته یې اړین مهارتونه زده کړل. اوسمهال نوموړې له دې مالې مرستې څخه په خپل کسب او کار کې ګټه اخلي او اوسمهال هغه د خپل سینګارتون یوه شریکه ده او مشري یې هم کوي. هغه وايي: " ما د زده کوونکي په توګه په کافي اندازه عواید نه لرل، خو اوسمهال زه په دې کار کې شریکه یم. دا ښه کار دی او د پرمختګ په حال کې دی."

فریحه، د نتیجه پروژې د کوچنیو وړیا مالي مرستو د ګټه اخیستونکي په توګه؛ د لومړنیو مالي زدکړو، بازار موندنې او همدارنګه د کسب او کار او پانګونې لپاره د اړینو موضوع ګانو د زده کولو په موخه د تشبثاتو د پراختیا په ښوونیز پروګرام کې د یوې ښځې په توګه ګډون کړی وو. نوموړې همدارنګه له دې امله هم خوشحاله ښکاري، چې د ښوونیز پروګرام پر مهال یې د تشبث پیلولو په موخه انځوریز کتابونه ترلاسه کړي او عملي کارونو کې یې ګډون کړی او همدارنګه په دې برخه کې یې لومړني معلومات ترلاسه کړي دي.

فریحه د سلګونو ښځو په منځ کې هغه څوک ده، چې د نتیجه پروژې له لارې یې د مالي مرستو ترلاسه کولو لپاره غوره شوې او له دې لارې یې زدکړې کړي دي. تر اوسه له ۱۷۰۰۰ زره غوښتونکیو څخه شاوخوا ۲۵۰۰ کوچنیو سوداګرو د نتیجه پروژې له لارې کوچني بلاعوضه مالي مرستې ترلاسه کړي دي. د دې متشبثینو شاوخوا ۳۰ سلنه ښځې دي. د یادولو وړ ده، چې دا پروژه په کابل، ننګرهار او بلخ ولایتونو کې پلي شوې ده.
 

په ډایکندي ولایت کې د صحت برنامې مثبتې اغېزې

Fahimuddin Fahim's picture
Also available in: English | دری



که څه هم زه په ډایکندي ولایت کې د پروژو د مدیریت په برخه کې پراخه تجربه لرم، خو د عامې روغتیا وزارت له خوا په دې ولایت کې د صحت برنامې د تطبیق اغیز او پراخوالی په رښتیا هم ډېر الهام بښونکی دی – د بېلګې په توګه کولای شم په دغه ولایت کې د هغو ۳۹ روغتیايي مرکزونو یادونه وکړم کوم چې هلته لومړني روغتیايي خدمات وړاندې کوي، چې دا ټول په میاشتنۍ توګه د څه باندې ۷۷۰۰۰ ناروغانو درملنه او پالنه ېې ترسره کوله. د ۲۰۱۶ کال د اکټوبر په میاشت کې، دغو مرکزونو وکولای شول، تر څو د خپلو ناروغانو د زېږون ۶۱۵ پیښو ته رسیدنه وکړي، چې له دې ټولټال نویو زیږول شویو ماشومانو څخه څه باندې ۶۹ یې یوازې د تیمران په روغتیايي مرکز کې نړۍ ته سترګې راغړولې دي.
 
په حقیقت کې، کله چې د بحث محور د ښځو پر روغتیا باندې ولاړ وي، نو د صحت د زده کړې برنامه پر دې توانیدلی، تر څو په هر یوه دغه روغتیايي مرکز کې لږ تر لږه د یوې ښځینه روغتیايي کارکوونکې د شتون زمینه برابره کړي. دا کار تر یوه ځایه پورې د کلیو په کچه د ماشوم د زېږون د ماهرانو او روغتیايي نرس قابله ګانو د روزنیز پروګرام د بریالي پای ته رسیدو له کبله ممکن شوی ده، چې کولای شو له دغو روزنیزو او ښوونیزو پروګرامونو څخه په دې ولایت کې د کلیو په کچه د قابله ګانو  او د ټولنې په کچه د نرسانو د روغتیايي زده کړې په توګه یادونه وکړو. همداشان، دغه پروګرام د صحت د برنامې تر پوښښ لاندې ټولو سیمو کې، د کلیو په کچه یو لړ روغتیايي مرکزونه هم د سیمه ییزو شوراګانو په مرسته جوړ او پیاوړي کړل او د روغتیايي کارکوونکو د دندو پر صلاحیت او اعتبارلیکونو باندې یې څارنیز تدابیر او جدي څېړنه عملي کړه.
 
د صحت برنامه د عامې روغتیا وزارت یو له مهمو پروګرامونو څخه شمېرل کېږي، چې د هغې تمویل د بې وځله هېوادونو لپاره د نړیوال بانک د نړیوالې پرمختیايي ادارې له بودیجې او د افغانستان د بیارغونې صندوق لخوا د څو نورو نړیوالو تمویلوونکو ادارو په ګډ مشارکت تر سره کېږي. د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت د عامې روغتیا وزارت له ۲۰۱۳ کال څخه د ۲۰۱۷ کال د جون تر میاشتې پورې د PU-AMI په نوم له یوې غیر دولتي ادارې سره تړون لاسلیک کړی وو، تر څو د ډایکندي په ولایت کې د وزارت له لوري د څرګندو شویو روغتیايي ملي موخو سره سم بنسټیز روغتیايي خدمات وړاندې کړي. په دغو موخو کې د مور او ماشوم د مړینې د پیښو راکمول او د ماشوم د روغتیا ښه والی او د معیاري تغذي په خاطر د تدابیرو نیول شامل وو. له همدې کبله، دغه برنامه روغتیايي خدماتو ته د لاسرسي د زیاتوالي، ظرفیت جوړونې، د همکارۍ او همغږۍ د پیاوړتیا، د څارنې او ارزونې د اطلاعاتو د کارونې دودوالي او د درملو د لېږد او ورته د لاسرسي په برخه کې د اسانتیاوو په رامنځته کولو باندې متمرکزه ده.

په افغانستان کې د لومړنیو معلوماتو او شمېرو د راټولولو په وخت کې ننګوونې او ستونزې مهار کیدلی شی

Tommaso Rooms's picture
Also available in: English | دری

د افغانستان په څیر یوه هېواد کې د سوداګرۍ او کسب او کار په اړه د هر اړخیزې څېړنې تر سره کول، پرته له شکه، چې له خنډونو او ستونزو سره مل وي. په اوسنیو شرایطو کې په کابل او د هېواد په څلورو نورو ولایتونو کې د سوداګریزو مقرراتو د پرتلیزې څېړنې او د هغوۍ د تنفیذ د ډول په اړه د لومړنیو معلوماتو را ټولول یو ډېر ستونزمن کار ګڼل کېږي. افغانستان ۴۰ کاله وړاندې، یعنې په ۱۹۷۹ ز کال کې د سوداګریزو مقرراتو په اړه څېړنه تر سره کړې وه، چې له هغه را وروسته د ناامنیو له کبله د داسې یوې څېړنې تر سره کول زیاتره ولایتونو ته د لاسرسي نه لرلو له کبله ناشوني وه.
 
د اوسنیو امنیتي ستونزو سره سره ، په ۲۰۱۷ کال کې په افغانستان کې د سوداګرۍ د تر سره کولو د وروستي رپوټ له چمتو کولو او خپرولو څخه زموږ تجربې د دې ښکارندوی دي، چې د لومړنیو شمېرو او معلوماتو راټولول یو ستونزمن کار، خو شونی ده. دغه معلومات او د هغه اړوند موندنې کولای شي د سوداګریزو مقرراتو د اصلاح او په کابل او نورو ولایتونو کې د خصوصي سکتور د پانګې اچونې د جذب لپاره د یوه وړ چاپیریال د رامنځته کولو لپاره پیاوړی بشپړ لارښود وبلل شي. د سوداګریزو مقرراتو د چاپیریال ښه والی د کوچنیو او منځنیو تشبثاتو د هڅوونې لپاره یو ستر هڅوونکۍ لامل بلل کېدای شي، چې د شغلي  فرصتونو او اقتصادي سوکالۍ د رامنځته کولو په برخه کې د هغوی له مبتکرانه عمل سره مرسته کوي.
 
په افغانستان کې د سوداګرۍ ترسره کول د ولایتونو په کچه لومړنی څېړنیز رپوټ دی ،چې دا ځل یې سوداګریز مقررات د کابل ښار برسیره، په بلخ، هرات، کندهار او ننګرهار کې هم تر څېړنې لاندې نیولي، چې په هغو کې د سوداګرۍ د تر سره کولو شاخصونه، چې عبارت دې له: د سوداګرۍ پیلول (د کار د جواز اخیستل)، د ودانیزو چارو د جواز اخیستل، د برېښنا د لین وېش او د ملکیت ثبت تر غور او څېړنې لاندې نیول کېږي.
 
مهم ټکي:
 
  • کابل د همدې څېړنې په دوو برخو کې مخکښ پیژندل شوی، چې هغه عبارت دې له: د سوداګرۍ پیلول او د برېښنا د لین اخیستل. په داسې حال کې، چې کندهار د ودانیزو چارو د جواز په اخیستلو او د ملکیتونو د ثبت په برخه کې لومړی مقام لري او د بلخ ولایت بیا په همدغو څلورو برخو کې په دویم ځای کې راځي.
  • په دغو پنځو ولایتونو کې د مقرراتو د تنظیم کیفیت او اغیزمنتیا خورا ډېر توپیر سره لري. د اصلاحاتو بهیر له پخوا نه په کابل کې پیل او تطبیق شوی دی، له همدې کبله د افغانستان په ټولو ولایتونو کې د هغو په پراختیا سره به په همدې ولایتونو کې د سوداګرۍ د چاپیریال او د متشبثینو لپاره د پانګې اچونې د ښه والي سبب وګرځي.
  • د دې ټولو ښو کاري کړنلارو په تر لاس لاندې نیولو او د سوداګرۍ د مقرراتو په اصلاح سره، هیله کېږي، چې افغانستان د سوداګرۍ د ترسره کولو په نړیواله ډلبندی کې، ۱۱ پټې پورته ولاړ شي او ۱۷۲ ځایګی خپل کړي. 

Pages