Syndicate content

Afghanistan

بامیان د پرمختګ او تحول په لوري

Mohammad Tahir Zuhair's picture
Also available in: English | دری
View of Bamyan Province, Afghanistan
د بامیان ښار منظره. انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

کله چې خلک د افغانستان په اړه فکر کوي، څه یې چې په لومړۍ شیبه کې په ذهن کې ورګرځي، له بده مرغه هماغه د جنګ او ناامنۍ لسیزې  دي.
 
د داسې واقعیت څخه هم نه شو انکار کولی چې افغانستان د دوامدارو تاوتریخوالي او ګډوډیو شاهد پاتې شوی دی او لا هم له زیاتو ننګونو او ستونزو سره مخ دی.
 
خو باید دا واقعیت درک کړو چې له ۲۰۰۱ زېږدیز کال را په دې خوا، افغانستان د یوې هوسا او پرمختللې ټولنې د رامنځته کولو په لاره کې لازم کارونه تر لاس لاندې نیولي دي.
 
هغو بدو تاریخي پېښوته په کتو سره چې موږ تل ورسره مخ یو، اکثره وختونه دا هېروو چې افغانستان ده پرمختګ په لور یوه اوږدهلارې څخه را تېر شوی دی.
 
پوره دوه میاشتې مخکې، یعنې د ۱۳۹۷ د تلې په ۲۸ مه نېته، تر څلور میلیونه زیاتو افغانانو د ولسي جرګې په ټاکنو کې برخه واخیسته او د خپلې خوښې کاندیدانو ته یې رایې ورکړې اومیلیونونه افغانان په تمه دي چې د ۱۳۹۸ کال په ولسمشریزو  ټاکنو کې ګډون وکړي.
 
د یادولو ده چې د افغانستان  خلک په ۲۰۱۸ زېږدیز کال کې  ده لومړي ځل لپاره  طالبانو سره د کوچني اختر په ورځو کې درې ورځنی اوربند شاهدان وو چې ورپسې بیا د خلکو په ذهنونو کې د اوږد مهالې سولې د ټینګېدو هیلې زرغونې شوې.
 
د بامیان د والي په حیث زما په هدوفونو کې یو دا دی چې د خپل هېواد یو متفاوت انځور نړیوالو ته ښکاره کړم – داسې انځور چې دغه واقعیت ورته په ډاګه کړي چې: له سختو شرایطو سره سره بیا هم بریا او پرمختګ ممکن دي.

د عملي اقدامونو ترسره کول، د افغانان لپاره د یوې روښانه راتلونکې د تامین لپاره یوازنۍ لاره

Hartwig Schafer's picture
Also available in: English | دری
Today, over 8.5 million students attend school–over 40% of them girls
انځور: رومی شرکت/ نړیوال بانک

په ۲۰۰۱ زېږدیز کال کې د افغانستان په ښوونځیو کې د زده کوونکو د  شمیر یوازې یو میلیون تنو ته رسېډه، چې ټول یې هلکان و. خو نن ورځ د هېواد په ښوونځیو کې د زده کوونکو شمېر څه باندې ۸،۵ میلیون تنو ته لوړ شوی، چې له دې ډلې څخه ۴۰ سلنه یې نجونې دي.
 
آمنه چې د نهم ټولګي زده کوونکې ده، لکه ۳ میلیون نورې نجونې اوس دا وړتیا لري څو د افغانستان د خلکو په مرسته او د نړیوالې ټولنې په ملاتړ ښوونځي ته ولاړه شي.
 
نوموړې وایي: "د خپل ښوونځي په درسي چاپېریال کې د زیاتو پرمختګونو او بدلون شاهده یمه. په تدریسي چارو کې مثبت بدلون او د نوي درسي توکو په برابرولو سره، اوس موږ کولای شو، څو په غوره توګه خپلې زده کړې ترسره کړو." آمنه یوه له میلیونونو افغان نجونو څخه ده چې ژوند یې د پخوا په پرتله بدلون موندلی او په افغانستان کې د یوې سوکاله راتلونکې د رامینځته کېډو لپاره ډېره هیله منه ده.

وروسته له هغه چې په ۲۰۱۸ کال کې د سویلي آسیا د هېوادونو لپاره د نړیوال بانک د مرستیال په توګه مې په کار پېل وکړ، لومړنۍ کاري سفر مې افغانستان ته ترسره کړ. که څه هم چې افغانستان له زیاتو ستونزو سره مخامخ ده، خو پرمختګونه او لاسته راوړنې يې په بېلابېلو سکتورونو کې لکه، روغتیا، ښوونه او روزنه، د زیربناوو بیا رغول او له ټولو مهمه د ستونزو او خنډونو په وړاندې د افغانانو استقامت او ژمنتیا د ستایلو وړ دي.
 
افغانستان د اقتصادی ودې لپاره یو شمېر بالقوه ظرفیتونو، لکه د مخ په ودې هېوادنو په مینځ کې ستراتیژیک جغرافیايي موقیعت، د ځوان کاري ځواک شتون او پراخو طبیعي سرچینو ته لاسرسۍ څخه برخمن دي چې کیدای د دې هېواد د اوږد مهاله اقتصادي پراختیا او ودې لپاره کلیدي او اغېزمن عواملو ته بدل شي. له دغو ظرفیتونو څخه د غوره ګټه اخیستنې او د پراختیايي پروګرامونو په هراړخیز تطبیق سره به افغانستان دا ځواک ترلاسه کړي څو په چټکۍ سره اقتصادي وده  وکړي او د افغانانو په ژوند کې پراخ بدلون رامینځته  شي.

لوړو زده کړو ته د نجونو د لاسرسي زیاتېدل

Muzhgan Aslami's picture
Also available in: English | دری
Afghan students attending their class in Kabul University
د کابل په طبی پوهنتون کې په يوې درسې خونه  کې د محصلیونو حضور. انځور: رومی شرکت/ نړیوال بانک

د ښځو د حقونو د یوې فعالې په حیث چې د خپل عمر وروستي شپږ کلونه یې د مېرمنو د ځواکمنېدو په لاره کې تېر کړي دي، زما له پاره دا خورا مهمه ده چې لوړو زده کړو ته د افغان مېرمنو په لاسرسۍ ډاډه شم.
 
دا هغه څه دي چې د افغانستان د لوړو زده کړو وزرات په چوکاټ کې چې په افغانستان کې د لوړو زده کړو د تأمین او تنظیم اساسي دنده ور په غاړه ده، د لوړ زده کړو د پراختیا پروژې  سره په کار کولو کې ما ته انګېزه راکوي .
 
کله چې ما په ۲۰۱۶کال کې د جنډر د متخصصې په توګه د لوړو زده کړو له وزارت سره کار پیل کړ، عمدتاً هڅه مې دا وه چې ښځینه محصلین  له هغو ستونزو سره مخ نه شي چې زه پخپله په کابل پوهنتون کې د زده کړې په وخت کې ورسره مخ وم.
 
تر پوهنتون پورې د اوږدې لارې مزل، په پوهنتون کې د محصلو نجونو له پاره د اوسېدو د امکاناتو نه شتون، او په بهر کې د فوق لیسانس زده کړو د فرصتونو محدودیت، ځینې هغه ستونزې دي چې زما او زما د ملګرو په یاد دي. دا ټول هغه لاملونه وو، چې په پوهنتونونو کې د نجونو د کمرنګه حضور سبب شوي وو.
 
اوس چې د افغانستان د بیا رغونې صندوق په مالي مرسته، د ۲۰۱۵ – ۲۰۱۹ کلونو په اوږدو کې د لوړو زده کړو د پراختیا پروژې په چوکاټ کې، د لوړو زده کړو دوهم ملي ستراتیژیک پلان تطبیق شوی دی، اکثره هغه ننګونې، چې ما لیدلې وې، له منځه تللې دي. 

په افغانستان کې د تجارت او کار لا آسانېدل

Shubham Chaudhuri's picture
Also available in: English | دری
په افغانستان د سوداګری ښه ترسره کول
 

د تجارت او کار او کسب پر وړاندې د شته ستونزو سره سره، د افغانستان دولت د پانګه اچونې لپاره د شرایطو د آسانتیا په موخه پر ځینو اقداماتو باندې لاس پورې کړی.
 
د تجارت د ترسراوي د وروستي کلني راپور پر اساس چې په۱۹۰ هیوادونو کې د تجارتي مقرراتو د مطالعی په موخه د نړیوال بانک لخوا چمتو کیږي، سږ کال افغانستان د یاد راپور په نړیواله درجه بندۍ کې له ۱۸۳ درجې څخه ۱۶۷ درجې ته پورته شوی دی. نو پدې اساس افغانستان د هغو هیوادونو په لړ کې راغلی کوم چې د سوداګری د ښه والي لپاره یې د پام وړ آسانتیاوې رامینځته کړې دي. دا لومړی ځل دی چې افغانستان په پنځو مقرراتي څانګو کې د اصلاحاتو له راوستو سره نه یوازې دا چې د کوچنیو او منځنیو پانګه اچونکو لپاره د کار او کسب چاپېریال ښه کړی، بلکه په لویو پریکړو کې د سهم لرونکو یا ونډوالو د ونډه اخیستنې د حقوقو تقویه کول او همدارنګه پورونو ته د لاسرسي په موخه د آسانتیاوو د برابرولو په برخه کې هم پرمختګ لیدل کیږي.
 
دې حقیقت ته په پام سره چې له نیمایي ډیر افغانان د بېوزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي، اړینه ده چې د افغانستان دولت د خصوصي پانګه اچونې بهیر چې د کاري فرصتونو د رامینځته کیدو  سبب کیږي، لا ګړندی او غښټلۍ کړي او د تشبثاتو د پراختیا په خاطر د کوچنیو او منځنیو خصوصي متشبثینو د ابتکارونو  لپاره لا ډیرې تشویقي او هڅوونکې زمینې برابرې کړي تر څو د هغوې د فعالیتونو  پراخیدل  د کاري فرصتونو په جوړولو کې اساسي ونډه ترسره کړي. 
 
د تجارت او پانګه اچونې په چاپېریال کې د اصلاحاتو د پلي کیدو په موخه باید اغیزناکه او دوامداره هلې ځلې وشي، چې له نیکه مرغه د افغانستان دولت په تیر کال کې د اصلاحي پروګرامونو په پلي کیدو کې پوره جدیت ښودلی دی. په تیر کال کې د دې اصلاحاتو د پلي کیدو په پایله کې د سوداګرو او پانګوالو پر وړاندې په لاندې برخو کې ځینې خنډونه او محدودیتونه را کم شوي دي:

څنګه په افغانستان کې د تیر یوه لسیزی د لاسته راوړنې او تللې فرصتونو څخه زدکړو

Shubham Chaudhuri's picture
Also available in: English | دری
څنګه په افغانستان کې د تیر یوه لسیزی د لاسته راوړنې او تللې فرصتونو څخه زدکړو


افغانستان په تېره یوه لسيزه کې د پرمختګونو شاهد و خو په ورته مهال د شاتګ ځيني موارد يې هم درلودل او فرصتونو يې هم له لاسه ورکړي دي.
 
په ټوله کې، کولاۍ شو د افغانستان ستر اقتصادي او امنیتی وضعیت له ۲۰۰۷ کال راهيسې پر دوو پړاوونو و ویشو:  ۲۰۱۴ کال کې د امنیتي مسوولیتونو له لېږد څخه وړاندې او وروسته، کله چې نړیوالو ځواکونو په افغانستان کې امنیتي مسوولیتونه افغان ځواکونو ته وسپارل.
 
د امنيتي مسوولیتونو له لېږد وړاندې پړاو کې د لوړې اقتصادي ودې شاهدان وو (۲۰۰۷ کال کې د يو کس ناخالص عاید ۶۳ سلنه وده وکړه) امنیتي وضعیت په نسبي ډول پایدار و. خو له ۲۰۱۴ کال نه راهيسې اقتصادي وده مخ پر ځوړ وه چې د دغه هېواد د وګړو د ودې له کچې څخه هم ټيټه ده او همداراز د هرې ورځې په تېرېدو امنيتي وضعیت ترینګلی کېږي.
 
له افغانستان څخه په زیاته کچه د بهرنيو نړیوالو ځواکونو وتل او ۲۰۱۲ کال کې په پوځي او ملکي برخو کې په دوامداره توګه د مرستو کمښت،  اقتصادي وضعیت له سخت حالت سره مخ کړ چې تر اوسه يې د ژغورولو لپاره هڅې روانې دي.
 
په ورته مهال، عامه سوکالي هم کولی شو چې پر دوو جلا برخو یې ډلبندي کړو.

د افغانستان سوکالي پر خلکو پانګونې سره تړلې ده

Shubham Chaudhuri's picture
Also available in: English | دری
Afghanistan’s prosperity rests on investing in its people
د بلخ ولایت په یو ښوونځی کې د زده کوونکو حضور. انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

د نړيوال بانک ګروپ، پر خلکو د پانګونې څرنګوالي په تړاو نن خپل لومړنی راپور خپور کړ، دا نوی راپور په نړۍ کې د هر تن له وړتيا څخه په بشپړ ډول د استفادې پر بنسټ د پانګونې د نړيوالې ځانګړنې کچه ښيي.

پر وګړو د پانګونې ځانګړنى راپور(HCI)، پر وګړو د پانګونې پروژې يوه برخه ده چې د نړۍ په هر هېواد کې د نړيوال بانک ګروپ له لوري د پانګونې د اوږدمهالو پرمختګونو په اړه د خلکو پوهاوي او عامه ذهنيتونو روښانتيا لپاره ترسره کېږي.
د دې پروژې پر بنسټ به هر هېواد و هڅول شي، چې له شته سرچينو څخه ګټه واخلي او دا ګام  به پرخلکو د پانګونې  برخه کې مهم نقش ولوبوي.

د دې راپور د موندونو له مخې، افغانستان پر خپلو وګړو د پانګونې د ځانګړتيا له اړخه يوازې ۳۹ سلنې وړتيا ته رسېدلی دی، چې تر ۱۴ پورې د نيمه لوړو زده کړو تحصيلي درجه او تر ۶۰ کلونو پورې د ژوند کچه ښيي.

پر وګړو د پانګونې ځانګړتيا راپور له مخې، افغانستان په داسې موقعيت کې ځای لري، چې د دې هېواد اقتصادي وضعيت سره اړخ لګوي، دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان د نورو لږ عايد لرونکو هېوادونو په پرتله څه ناڅه لوړه درجه کې ځای لري.

د بې ځایه شویو افغانانو وضعیت څرنګه دی؟

Christina Wieser's picture
Also available in: English | دری
Afghans represent the world’s largest protracted refugee population
هېواد ته د بېرته راستنېدونکو افغان کډوالو کورنۍ په کابل کې د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ دفتر ته د نوم لیکنې په هدف مراجعه کوي. انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

افغانان د نړۍ د کډوالو لویه برخه جوړوي، په داسې حال کې چې هغوی په ورته وخت کې د دې پيړۍ په ترڅ کې تر ټولو زیات شمیر کسان دي چې بیرته خپل ټاټوبي ته ستنیږي.

له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۰۷ پورې شاوخوا ۷ میلیونه افغان کډوال بیرته خپل هیواد ته ستانه شوي چې د دې راستانه شویو افغانانو لویه برخه له ایران او پاکستان څخه ستانه شوي دي.

دم مهال، راستانه شوي کسان د دې هیواد د اټکل شوي نفوس شاوخوا یو پر پنځمه برخه جوړوي.

په ورته وخت کې، د ناامنیو پراخیدل او ورځ تر بلې د وسله والو شخړو زیاتوالی په افغانستان کې د کورني بې ځایه شویو د زیاتوالي لامل شوی دی.

اوسني ستونزمن حالات، د کورني بې ځایه شویو لویې برخې شته والی او په هیواد کې د راستانه شویو کډوالو لویه شمیره د دولتي چوپړتیاو د وړاندې کولو پر څرنګوالي زیات فشار وارد کړی او په ورته وخت کې یې د اقتصادي او کار موندنې فرصتونو د لاسرسۍ لپاره د کورني بې ځایه شویو او د ښارونو پاتې نفوس تر منځ د سیالۍ کچه زیاته کړې ده.

اوسمهال افغانان په فوق العاده ستونزمنو اقتصادي شرایطو کې ژوند کوي. د ۲۰۱۶ او ۲۰۱۷ کلونو شمیرې په ډاګه کوي چې د دې هیواد د نفوس له نیمایي زیاته برخه د بیوزلۍ کرښې لاندې اوسیږي او زیاته نوره برخه یې د بیوزلۍ د زیان لیدنې په درشل کې ده. په بیوزلو او زیان لیدونکو سیمو کې، له افغانانو څخه د ملاتړ په موخه اړتیا ده، څو د بشر غوښتنې او پراختیایي مرستو د چمتو کولو په برخه کې هر اړخیز تدابیر په پام کې ونیول شي.

له همدې کبله مسئولین او سیاست جوړوونکي تل له زیاتو پوښتنو سره مخامخ کیږي.

په افغانستان کې د یوې زده کوونکې نجلئ لپاره د زدکړې شرایط په اوسني حالت کې څرنګه دي

Nathalie Lahire's picture
Also available in: English | دری
Nathalie Lahire attends a class along with students in Abul-Qasim Ferdowsi Girls High School in Kabul
ناتلي لیر په  کابل  ښار کې د ابوالقاسم فردوسي د نجونو په عالي لیسه کې له یو شمیر نجونو زده کوونکو سره د دغې لیسې څخه د لیدنې پر مهال. انځور: ناتلي لیر/ نړیوال بانک

د افغانستان په ښونځیو کې د نجونو زده کړه له ډیرو ستونزو او فرصتونو څخه برخمنه ده، چې تر ډیر حده دغه وضعیت د نجونو د زده کړې او تعلیم په  اړه د هغوی د استوګنځای او یا د استوګنځیو د شاوخوا سیمو د اوسیدونکو له لید لوري سره مستقیه اړیکه لري.
 
همدارنګه په کلیو او ښارونو کې د زده کړې آسانتیاوې، د زیر بناوو څرنګوالی، د ښوونکو ژمنتیا او همدارنګه په ټولنه کې د فساد د لمنې غوړیدل هم داسې نور دلایل دي، چې په ښوونیز بهیر کې یې د نجونو  د زده کړې او شتون پر کچې باندې اغیز کړی ده.
 
په ټوله کې داسې ویلی شو، چې په افغانستان کې د څو کلونو جنګ او بې ثباتۍ دوام، روزنیز  او تحصیلي نظام ته خورا زیات زیانونه اړولي دي.
 
په افغانستان کې د معارف سکټور تل په جنګ کې د ښکیلو خواو د سیاسي او نظامي ناخوالو په لومړۍ کرښه کې پاتې شوې ده.

په پایله کې ناسم سیاسي او اقتصادي حالت د پالیسي ګانو د پلي کیدو او د قوانینو د انفاذ مخه ډب کړې او د ښونیزو خدماتو کیفیت ته یې زیان پیښ کړی.
 
په ورته مهال، روان حالت د ښې حکومتولی پر وړاندې کمزورتیا زیږولې ده.
 
خو بیا هم د افغانستان په ښونځیو کې د نوم لیکنې بهیر بې سارۍ او د پام وړ دی.

ښه تغذي د افغانستان یو له لومړیتوبونو څخه

Michelle Mehta's picture
Also available in: English | دری
Community based, preventative approaches to health care will improve stunting and wasting outcomes for Afghan children
د روغتیا پالنې په برخه کې د خلکو د اړتیاوو پر بنسټ د مخنیونکو تدابیرو نیول کولاۍ شي د ماشومانو د پڅې ودې او د هغوی د روغتیايي نیمګړتیاوو له امله ناوړه اغېزو کې ښه والۍ راولي. انځور: د رومي مشورتي شرکت/ نړیوال بانک

افغانستان شپېتم هېواد وو چې تېر کال د خوارځواکۍ د له منځه وړلو د نړیوال خوزښټ سره مل شو. د خلکو لپاره د یوې سوکاله او غوره راتلونکې د برابرولو لپاره دغه هېواد د دغه تصمیم په نیولو سره خپل پیاوړۍ هوډ کې څرګند کړ او دا پانګونه ېې خورا اړینه وبلله.
 
په دغه نړیوال خوخوزښټ کې د افغانستان ګډون په خورا حساس وخت کې ترسره شوی ده، ځکه له څلوېښت سلنې زیات افغان ماشومان اړینه وده نلري او په مزمنه خوارځواکۍ اخته دي او یا ټیټ قدونه لري.
 
په لږ عمر کې له ودې څخه پاتې کېدل د ماشومانو د ناکافي تکامل او ودې بېلګه بلل کېږي، چې د هېواد د اقتصادي ودې او پرمختګ لپاره د هغوی د مشارکت ځواک راکموي.
 
له بلې خوا، هغه ماشوم، چې ښه تغذیه شوی وي، تحصیل او زده کړو ته زیاته لېوالتیا لري، او خپل درس ښه زده کوي، چې دا په خپل وار سره د ځوانۍ په مهال د هغه لپاره د زیات عاید د ترلاسه کولو زمینه برابروي. له همدې کبله دا احتمال، چې دغه شان ماشومان د ودې د پړاونو په بشپړولو او د تغذېې لپاره د وړ شرایطو پوره کولو سره له بېوزلي څخه وژغورل شي، زیاتېدونکی ده.[1]

له ټکنالوژۍ څخه ګټه اخیستنه په افغانستان کې د طبیعي پېښو خطرونه مهارولۍ شي

Julian Palma's picture
Also available in: English | دری
 Rumi Consultancy / World Bank
انځور: د رومی مشورتي شرکت / د نړیوال بانک

د ټوپک ‌ډز معمولاً ناوړه او غیرمنطقي کار ګڼل کېږي، خو د ګلدرې په ولسوالۍ کې چې له کابل ښار څخه تقریباً ۴۰ کیلومتره لرې دی، داسې نه ده. کله کله د ټوپک ډز هغه وګړي کوي، چې د غره په لوړو څوکو کې اوسېږي او له دې سره هغو خلکو ته چې د درې په لاندې برخو کې مېشت دي، خبرداری ورکوي، چې کېدای شي د ګلدرې په سین کې سېلاب راشي.

د ګلدرې وګړي د ګلدرې سین هم یو نعمت ګڼي او هم یو مصیبت. دغه سین د دې ولسوالۍ د اوسېدونکو د معیشت او روزګار تر ټولو لویه منبع ده، ځکه چې د هغوی د اقتصاد شاو خوا ۷۵ سلنه پر کرنه ولاړ دی.

دا سین د دې خلکو سر او مال ته خطر هم بلل کیږي. د ۲۰۱۷ میلادي کال په مارچ میاشت کې، کله چې د غرونو واورې ویلې شوې، سخت سېلاب وبهېد او دوه ماشومان یې ووژل او هغه یوازینۍ لاره یې، چې دا ولسوالي له کابل سره نښلوي، ورانه کړه.

Pages